Εφήμερα αποτυπώματα μιας πόλης σε κρίση

Συνέντευξη Δημήτρη Θεοδόση

Γκράφιτι, αυτά τα εφήμερα -διαρκώς εν κινδύνω- έργα τέχνης προσπαθεί να διασώζει ο Δημήτρης Θεοδόσης | Φωτογραφίες του Δημήτρη Θεοδόση από το φωτογραφικό λεύκωμα Guerilla Street Art in Athens

Είναι γνωστό ότι οι πόλεις μιλάνε – τουλάχιστον για όποιον έχει μάτια να κοιτάξει κι αυτιά να ακούσει. Ή, έστω, λίγο χρόνο να κοντοσταθεί. Οι πόλεις μιλάνε στις ανισόπεδες διαβάσεις και τα φανάρια των δρόμων, στα μπαρ και τα καφενεία, σε πορείες και διαδηλώσεις. Οι πόλεις φωνάζουν και ψιθυρίζουν, ερωτοτροπούν κι ασχημονούν, στέλνουν μηνύματα κι άλλοτε τα κρυπτογραφούν. Οι πόλεις είναι οι ήχοι, οι μυρωδιές, τα πρόσωπα, ένα σύνθημα στον τοίχο, ένα μισοσκισμένο διαφημιστικό και, αναπόφευκτα, οι τοίχοι: αυτός ο πελώριος γκρίζος βρόμικος καμβάς που κάποτε αρκεί το χέρι ενός καλλιτέχνη για να πάρει ζωή.

Από τον εξεγερμένο Δεκέμβρη του ‘08 μέχρι τις τεράστιες διαδηλώσεις ενάντια στα μνημόνια και μέχρι τη σημερινή σιωπή, οι τοίχοι της Αθήνας έχουν τη δική τους ζωή και τη δική τους ιστορία, μάρτυρες κι αποτυπώματα της μεγάλης Ιστορίας που γράφεται στην πόλη μας.

Αυτά τα εφήμερα -διαρκώς εν κινδύνω- έργα τέχνης προσπαθεί να διασώζει ο Δημήτρης Θεοδόσης.

Ο Δημήτρης παρακολουθεί φωτογραφικά τον διαρκώς μεταβαλλόμενο χώρο της street art στην Αθήνα για πάνω από 20 χρόνια.

ΓκράφιτιΦωτογραφίες του Δημήτρη Θεοδόση από το φωτογραφικό λεύκωμα Guerilla Street Art in Athens

Εχει εκδώσει 3 φωτογραφικά λευκώματα με το θέμα αυτό στις εκδόσεις ΟΞΥ, τη σειρά «Τοιχοδρομίες». Και τις επόμενες μέρες παρουσιάζει το τέταρτο, με τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της πολιτικοποιημένης street art σκηνής της Αθήνας.

• Πώς βλέπεις την πόλη να αλλάζει και πώς αποτυπώνεται αυτό στους τοίχους;

Οι πόλεις είναι ζωντανοί οργανισμοί που συνεχώς μεταβάλλονται. Η Αθήνα τα τελευταία 20 χρόνια κάλυψε με εντυπωσιακά γρήγορους ρυθμούς τις πολιτιστικές αποστάσεις που τη χώριζαν από τις άλλες μητροπόλεις, κυρίως της Ευρώπης.

Αυτό οφείλεται στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου κατά την περίοδο αυτή, στην αύξηση των μετακινήσεων Ελλήνων στο εξωτερικό, στην εξέλιξη της τεχνολογίας, αλλά και στην ολοένα μεγαλύτερη ζήτηση για πολιτιστικές σπουδές στη χώρα μας. Οι αλλαγές αυτές αποτυπώνονται με εντυπωσιακό τρόπο στο αστικό τοπίο και ειδικά στους τοίχους της Αθήνας.

ΓκράφιτιΦωτογραφίες του Δημήτρη Θεοδόση από το φωτογραφικό λεύκωμα Guerilla Street Art in Athens

Από τις λίγες ομάδες πρωτοπόρων καλλιτεχνών του δρόμου που δρούσαν στα μέσα της δεκαετίας του ‘90, φτάσαμε στο σήμερα όπου εκατοντάδες άτομα, ποικίλης καλλιτεχνικής αξίας και ιδεολογικής κατεύθυνσης, «χτυπούν» καθημερινά τον αστικό ιστό της πόλης και κυρίως το ιστορικό της κέντρο.

Από την αρχική ύπαρξη καλλιτεχνικής κοινότητας, που τα μέλη της βασίζονταν στην αλληλεγγύη και τον αλληλοσεβασμό, φτάσαμε στην επαγγελματοποίηση του χώρου, στον σκληρό πολλές φορές ανταγωνισμό και στην καχυποψία.

Η ύπαρξη αρκετών ποιοτικών street artists είναι δεδομένη. Η Αθήνα είναι πλέον μια μητρόπολη της street art, με διεθνή απήχηση.

• Εχει αλλάξει η ματιά των καλλιτεχνών λόγω της κρίσης;

Η ματιά των καλλιτεχνών άρχισε να αλλάζει από την εξέγερση του Δεκέμβρη του 2008 και μετά.

ΓκράφιτιΦωτογραφίες του Δημήτρη Θεοδόση από το φωτογραφικό λεύκωμα Guerilla Street Art in Athens

Τα δραματικά γεγονότα εκείνης της περιόδου βρήκαν τους καλλιτέχνες ώριμους πλέον ηλικιακά και ιδεολογικά. Εξάλλου τους αφορούσαν άμεσα. Η οικονομική κρίση που ακολούθησε τους βρήκε έτοιμους και αποφασισμένους να θίξουν ζητήματα και παραμέτρους που δύσκολα έμπαιναν από άλλες μορφές τέχνης στον δημόσιο χώρο.

Η μορφή και το περιεχόμενο των δράσεων αλλάζει. Μην ξεχνάμε ότι εδώ και αρκετά χρόνια γνωστοί street artists είναι πλέον και φοιτητές της Σχολής Καλών Τεχνών. Αυτό δίνει στα δημιουργήματα μια επιπλέον ποιότητα.

• Πώς βλέπεις την Αθήνα σήμερα; Φοβισμένη, αμήχανη, θυμωμένη;

Κινούμαι, καθημερινά σχεδόν, σε διάφορα σημεία του λεκανοπεδίου. Ο ρόλος μου είναι να παρατηρώ. Παρατηρώ πολύ, ανθρώπινες συμπεριφορές, καταστάσεις, δρώμενα.

Ενίοτε, όταν το κρίνω απαραίτητο, συνομιλώ. Ελκω επάνω μου τις πιο αντιφατικές προσωπικότητες. Για κάποιον αδιόρατο λόγο αρκετοί άνθρωποι θέλουν «να μου τα πουν».

ΓκράφιτιΦωτογραφίες του Δημήτρη Θεοδόση από το φωτογραφικό λεύκωμα Guerilla Street Art in Athens

Ισως γιατί τους κοιτάω στα μάτια και τους σέβομαι. Εχω δημιουργήσει τις δικές μου στατιστικές λίστες. Πιστεύω ότι ο μέσος Αθηναίος πολίτης είναι εύκολα διαχειρίσιμος. Και αυτό γιατί έχει εθιστεί σε ένα σύστημα αξιών που τάζει πολλά και κάνει λίγα.

Η κυρίαρχη αντίληψή του είναι η ανάθεση. Και όταν ο αντιπρόσωπός του δεν τα κάνει «όπως του τα είπε», θυμώνει, για την ακρίβεια τσαντίζεται, γιατί ο θυμός είναι μια πιο υγιής αντίδραση.

Και έχοντας μάθει να τα περιμένει σχεδόν όλα από τους άλλους, καταλαμβάνεται από ανασφάλεια, άγχος και φοβίες.

Οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές κι αυτός στέκει ανίκανος να αναλύσει και να συνδέσει τα γεγονότα. Ετσι, αφού δεν έχει μάθει να αντιδρά έμπρακτα, μοιραία οδηγείται στην απολυτότητα, την αμηχανία και τελικά στην απάθεια.

Γκράφιτι

• Το φωτογραφικό λεύκωμα Guerilla Street Art in Athens δημιουργήθηκε για τις ανάγκες της έκθεσης «Το βιβλίο ως έργο τέχνης» που το Arteshop και η γκαλερί Manifactura παρουσιάζουν από τις 22 έως τις 25 Σεπτεμβρίου στoν Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, στο Θησείο.

Θα έχετε την ευκαιρία να δείτε τρισδιάστατα γλυπτά βιβλία, βιβλία με φωτογραφία, σχέδια, ζωγραφική, χαρακτικά, ποίηση, κείμενο, ψηφιακές εκτυπώσεις και ήχο.