Παπαγάλε, είσ’ εδώ;

(φωτογραφίες: Δημήτρης Μιχαλάκης)

Θυμάστε τους απίστευτους μνημονικούς κανόνες, που μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά υποψηφίων για τις Πανελλήνιες; Τα ακατάληπτα ποιηματάκια, που έκρυβαν σειρές χημικών στοιχείων; Τους αδιανόητους ορθογραφικούς κανόνες, τα πιο δύσκαμπτα κι από άρμα μάχης προσχέδια εκθέσεων (και με την αντίστοιχη χάρη), τις ατέλειωτες ώρες που περάσαμε παπαγαλίζοντας σελίδες επί σελίδων από ύλη που δεν καταλαβαίναμε, δεν μας ενδιέφερε και δεν σκοπεύαμε να ενστερνιστούμε, αλλά μόνο να αποστηθίσουμε; Ε, όλα αυτά ζουν και βασιλεύουν και την Ανωτέρα μας Παιδεία κυριεύουν!

«Κυρ παπαγάλε, θα ‘χουμε την τύχη

ν’ ακούσουμε τι λες και πάρα πέρα;»

Ο παπαγάλος βήχει, ξεροβήχει,

μα τι να πει; Ξανάπε: «Καλησπέρα!»

Από την αρχή της σελίδας 32 έως τη μέση της σελίδας 38». Κάθε φορά που η Σοφία ξεστομίζει αυτήν τη φράση, δηλαδή κάθε μέρα, σιχαίνεται τον εαυτό της. Οσο ο θυμός αλλοιώνει το όμορφο πρόσωπό της, μπορώ να τη θυμηθώ 15χρονη πιτσιρίκα να βρίζει τη φιλόλογό μας και να ορκίζεται πως η ίδια ποτέ, μα ποτέ δεν θα το κάνει αυτό όταν μεγαλώσει. Η Σοφία ήταν συμμαθήτριά μου και τώρα, στα 35 της πια, κάνει αυτό που κάποτε απεχθανόταν: ζητάει από τους μαθητές της να γίνουν παπαγαλάκια.

«Δεν είναι καθόλου παράξενη η ελληνική πατέντα τα παιδιά να καίνε τα βιβλία στο τέλος της σχολικής χρονιάς. Τα καίνε με την ίδια μανία και την ίδια απελπισία που το έκανα κι εγώ. Δεν είναι πως δεν αγαπούν τα γράμματα ή δεν αντιλαμβάνονται τη γοητεία που έχει η περιπέτεια της γνώσης. Ομως, το ελληνικό σχολείο δεν έχει καμία γοητεία και δεν προσκαλεί τα παιδιά σε καμία περιπέτεια» θα μου πει η Σοφία στην αυλή του σχολείου της. «Ολα τριγύρω μας αλλάζουν ραγδαία, η πληροφορία τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, η γνώση είναι δύναμη περισσότερο από ποτέ κι εμείς ακόμα λέμε στα παιδιά μας “Θα έχετε μάθημα από εδώ έως εκεί”. Αντί να τους διδάσκουμε το αυτονόητο: πώς να συλλέγουν πληροφορίες, να κρίνουν, να αξιολογούν, να σκέφτονται συνθετικά, να διαμορφώνουν εν τέλει τη δική τους άποψη. Πάντα ήταν άθλιο το ελληνικό σχολείο, όταν ξεκινούσα όμως είχα ελπίδες πως θα αλλάξουν όλα προς το καλύτερο. Ειλικρινά, έτσι όπως έχει καταντήσει, θα εγκατέλειπα το σχολείο αύριο το πρωί αν είχα εναλλακτική».

Το θλιβερό δεν είναι πως θα έφευγε τρέχοντας από το σχολείο μια 35άρα φιλόλογος, που θα μπορούσε απλώς να έχει πάθει burn out (ένα φαινόμενο που παρατηρείται στους περισσότερους έλληνες εκπαιδευτικούς μετά την πρώτη δεκαετία ευδοκίμου υπηρεσίας). Το θλιβερό είναι να ανοίγεις το facebook και να πέφτεις σε σελίδες όπως «Μάθηση, όχι παπαγαλία», όπου 150 μαθητές απ’ όλη τη χώρα αναρωτιούνται δημόσια: «Εχετε δει παπαγάλο να επαναλαμβάνει λέξεις που του λένε οι άνθρωποι; “Τι έξυπνο πουλί!” θα σκεφτήκατε. Κι όμως, απ’ όσα λέει καταλαβαίνει όσα και ένα γραμμόφωνο!»

Παρ’ όλα αυτά και ενώ εξακολουθώ να ελπίζω πως ένα ρεπορτάζ με θέμα την παπαγαλία είναι «πασέ», γιατί αυτά ανήκουν σε άλλες εποχές, ξεκινάω να συναντήσω τους πρωταγωνιστές αυτής της -ανύπαρκτης, ελπίζω- ιστορίας. Τα μέλη του συγκροτήματος «Forbitten Thoughts» ζουν στους Αμπελοκήπους, πάνε σχολείο τις καθημερινές έξι ώρες, κάνουν φροντιστήριο καθημερινά άλλες δυο-τρεις, το χαρτζιλίκι τους έχει μειωθεί δραματικά λόγω κρίσης, παίζουν πανκ ροκ κάθε Σαββατοκύριακο… Και γελάνε ακατάπαυστα όταν πετάω στο τραπέζι την πρώτη ερώτηση: «Λένε πως το ελληνικό σχολείο είναι βαρετό. Συμφωνείτε;»

Η Μαρία Νικολαΐδου είναι αυτό που λένε «αρίστη μαθήτρια». Με μέσον όρο πάνω από 19 κάθε χρόνο, ετοιμάζεται για την Α’ Λυκείου. «Πλάκα μας κάνεις; Ακόμα και τα μαθήματα που θα μπορούσαν να έχουν μεγάλο ενδιαφέρον, όπως η Ιστορία ή τα Κείμενα, γίνονται με τέτοιον τρόπο που χασμουριέσαι. Και δεν φταίνε μόνο κάποιοι καθηγητές που κάνουν το μάθημα με βαρετό τρόπο, αλλά και το ότι είναι υποχρεωμένοι να τρέχουν συνεχώς πίσω από προγράμματα». Κι εσύ πώς τα καταφέρνεις να είσαι τόσο καλή μαθήτρια; ρωτάω την τραγουδίστρια του συγκροτήματος, που θέλει να φύγει για να σπουδάσει σχεδιάστρια μόδας στο Λονδίνο. «Δεν είναι τόσο δύσκολο. Είμαι απολύτως συγκεντρωμένη στην τάξη και διαβάζω λίγο κάθε μέρα στο σπίτι. Τα περισσότερα πράγματα τα έχω ξεχάσει δυο μέρες μετά, αλλά αρκεί να τα θυμάμαι όσο διαρκεί η εξέταση ή το τεστ. Συγκρατώ στο μυαλό μου μόνον ό,τι με συγκινεί στ’ αλήθεια. Θυμάμαι το ποίημα του Αναγνωστάκη “Στο παιδί μου” και σχεδόν όλα του Καβάφη». Ξέρετε πως ο Καβάφης ήταν γκέι; ρωτάω τα πιτσιρίκια, που με κοιτάζουν έκπληκτα. «Εεελα ρε συ! Και γιατί δεν μας το είπε κανένας αυτό;» Αφού ο έρωτας δεν είναι στη διδακτέα ύλη…

«Κοίτα, και να θες να μάθεις, είναι αδύνατον. Σου πετάνε τόσες πολλές πληροφορίες για τόσα πολλά πράγματα, που είναι αδύνατον να τις συγκρατήσεις» λέει η 15χρονη Ελπίδα Νταβέλα. «Σκέψου πως στην τάξη που τελείωσα, την Γ’ Γυμνασίου, κάνουμε Διαφωτισμό, Γαλλική Επανάσταση, το Κρητικό Ζήτημα, το Μακεδονικό Ζήτημα και την Επανάσταση του 1821. Κι εσύ πρέπει να θυμάσαι όλα τα ονόματα των διαφωτιστών, των επαναστατών, των οπλαρχηγών, των πεδίων των μαχών… Για καθένα από αυτά τα ζητήματα έχουν γραφτεί τόνοι βιβλίων κι εσύ πρέπει να τα μάθεις όλα μέσα σε μια χρονιά. Ε, λοιπόν, κάνεις αυτό που πρέπει: αποστηθίζεις όλα αυτά τα ονόματα, δεν ασχολείσαι καθόλου με την ουσία, δεν ρωτάς ποιος τα έκανε όλ’ αυτά και γιατί – και, μόλις έρθει το καλοκαίρι, απλώς τα ξεχνάς».

Ο Βαγγέλης Κακουριώτης είναι ντράμερ και ο κολλητός του, Αριστοτέλης Αγγελόπουλος, είναι κιθαρίστας. Τελείωσαν και οι δύο μόλις τη Β’ Γυμνασίου, μόνο που ο Αριστοτέλης την τελείωσε για δεύτερη φορά. Πώς γίνεται αυτό το πανέξυπνο, ετοιμόλογο, ευγενέστατο αγόρι να μείνει στην ίδια τάξη; Ο Βαγγέλης αναλαμβάνει να μου εξηγήσει πως «τα πράγματα στο σχολείο δεν είναι δύσκολα, είναι όμως απελπιστικά βαρετά. Εγώ είμαι ένας μέτριος μαθητής κι αν προσπαθώ το κάνω για να μη στενοχωρώ τους γονείς μου. Αλλά, εντάξει, εσύ θα γούσταρες να μάθεις απέξω 800 ορισμούς για το τι είναι κοινωνικοποίηση και τι δημοκρατία, τι είναι θεσμός και μπλα, μπλα, μπλα; Δεν θα γούσταρες – και όμως, πρέπει. Οσο για τα Μαθηματικά; Τάφος!»

«Ετσι είναι τα πράγματα, Αριστοτέλη;» τον ρωτάω, ενώ προσπαθώ να καταλάβω πόσο πολύ προσπάθησε να μείνει δυο φορές στην ίδια τάξη. «Μου αρέσει πολύ να παίζω μουσική, να γράφω στίχους, να διαβάζω. Αλλά στο σχολείο δεν την παλεύω καθόλου. Την πρώτη χρονιά έμεινα από απουσίες, δεν άντεχα να πάω. Δεν έλεγα ψέματα στους γονείς μου, δεν κρυβόμουν, το ήξεραν. Τη δεύτερη χρονιά έκανα υπεράνθρωπες προσπάθειες και πήγαινα κάθε μέρα. Τέτοιο που ήταν το μάθημα, όμως, δεν μπορούσα να το προσέξω. Απλώς, δεν το αντέχω». Πόσο πολύ αποτυχημένο πρέπει να είναι ένα σχολείο για να σπρώχνει εκτός παιδιά σαν τον Αριστοτέλη; Και τι να του πεις αν είσαι η καθηγήτρια ή η μαμά του; «Πρέπει να κάνεις μια προσπάθεια, πρέπει φέτος να διαβάσεις» του λέω, αποχαιρετώντας τον. «Είδαμε και τους άλλους που διάβασαν…» με αντιχαιρετά εκείνος.

«Αυτό που λέει ο Αριστοτέλης είναι απολύτως σωστό. Σου μπουκώνουν το κεφάλι μ’ ένα σωρό αηδίες που δεν θα τις θυμάσαι μετά τις διακοπές, σου ζητάνε να περνάς αλλεπάλληλες εξετάσεις, κι όλα αυτά για να μπεις σε ένα πανεπιστήμιο και να βγεις μετά ένας ακόμα άνεργος γιατρός ή δικηγόρος». Ο Νίκος δεν γνωρίζει τον Αριστοτέλη προσωπικά, συμπάσχει όμως, παρότι ο ίδιος είναι μαθητής του 18,5. Οταν μεγαλώσει θέλει να γίνει δημοσιογράφος, «όχι σαν την Τρέμη, όμως, αλλά σε μια σοβαρή εφημερίδα». Προς το παρόν ετοιμάζεται για τη Β’ Λυκείου, γράφει μουσική και στίχους, μπλογκάρει και είναι ενεργό μέλος της οργάνωσης «Μαθητές-μαθήτριες ενάντια στο σύστημα». «Πιστεύω πως υπάρχει μια σκοπιμότητα πίσω απ’ το ότι σε βάζουν να μαθαίνεις απέξω πόσες πρωτεΐνες έχει κάθε φαΐ. Αυτό σου απορροφά την ενέργεια, σου κάνει το μυαλό πουρέ, οπότε όταν την επόμενη ώρα μπει ο ιστορικός και σου πει ότι ο Μέγας Αλέξανδρος έκανε ένοπλη εξερεύνηση στην Ασία, συμφωνείς απολύτως μαζί του».

«Εγώ θέλω να γίνω ιστορικός και το χειρότερό μου μάθημα στο σχολείο είναι η Ιστορία. Αυτό δεν σου λέει κάτι; Γιατί Ιστορία δεν είναι να μάθεις τι φορούσαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, αλλά γιατί και πώς έφτιαξαν πυραμίδες και τι σημαίνει αυτό. Στάσου, μπορεί να μισώ περισσότερο την Εκθεση…» Οσο η Μαρία το ζυγιάζει, την παρατηρώ. Ενα παιδί με ευρύτατη αντίληψη, με κοφτερό χιούμορ, πολιτικοποιημένη και ενημερωμένη. Ενα παιδί που μισεί το σχολείο; «Μα είναι υγιές αυτό. Οταν σε βάζουν στο κρεβάτι του Προκρούστη ή παραμυθιάζεσαι ότι σου αρέσει ή αντιστέκεσαι. Εγώ αντιστέκομαι, και δεν ντρέπομαι καθόλου να πω ότι το σχολείο είναι άθλιο. Κι αλήθεια, όλοι αυτοί οι υπουργοί που φτιάχνουν τα νέα σχολεία το ένα πίσω απ’ τ’ άλλο, σε ποιο σχολείο στέλνουν τα δικά τους παιδιά;»

Ο Χρήστος όταν μεγαλώσει θέλει να σπουδάσει διοίκηση επιχειρήσεων και «μην αρχίσεις κι εσύ την ίδια πλάκα που μου κάνουν όλοι, ποιες επιχειρήσεις θα διοικώ. Η Μαρία έχει δίκιο, η Ιστορία είναι συναρπαστική αν έχεις την τύχη κάποιος να σου δείξει όλα αυτά τα βιβλία που έχουν γραφτεί. Αν όμως δεν σ’ τα δείξει και μείνεις στο σχολικό… Εγώ διαβάζω πολλή Ιστορία εκτός σχολείου. Φαντάζομαι πως το ίδιο συναρπαστικά θα μου φαινόντουσαν τα Αρχαία και η Βιολογία αν κάποιος μου άνοιγε τα μάτια και μου τα μάθαινε αλλιώς. Αυτό δεν έτυχε, όμως».

«Λοιπόν, το αποφάσισα: το χειρότερο μάθημα είναι η Εκθεση» τον διακόπτει η Μαρία. «Η Εκθεση, που σου δίνει το φυλλάδιο για τη διαφήμιση, τον αναλφαβητισμό, τη διά βίου μάθηση και οποιοδήποτε άλλο θέμα και εσύ απλώς… παπαγαλίζεις. Μαθαίνεις απέξω τη γνώμη σου, την κριτική σου, τη ματιά σου! Το καταλαβαίνεις;»

Πώς δεν το καταλαβαίνω. Εχουν περάσει 17 χρόνια από τότε που τελείωσα το σχολείο κι είναι σαν να μην έχει περάσει ούτε μια μέρα. Και δεν θα ξεχάσω ποτέ τη φιλόλογο που κατακεραύνωνε τους γονείς μου, γιατί «το παιδί τους έχει άποψη, γράφει συναισθηματικά, δεν συμμορφώνεται με τους κανόνες των Πανελληνίων και, εν τέλει, δεν θα έχει καμία τύχη». Ξεχνιούνται αυτά;

Αν η παπαγαλία διατρέχει όλες τις βαθμίδες του εκπαιδευτικού συστήματος και κορυφώνεται εν όψει των Πανελληνίων, δεν σταματάει εκεί. Αυτήν τη στιγμή ο ταχύτερα αναπτυσσόμενος κλάδος στη φροντιστηριακή εκπαίδευση είναι τα φροντιστήρια για φοιτητές. Και δεν είναι τυχαίο ότι ο καθηγητής Παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μιχάλης Κασσωτάκης είχε παρουσιάσει έρευνα, σύμφωνα με την οποία «περί το 65% των φοιτητών εστιάζουν τη μελέτη τους στην απομνημόνευση πληροφοριών, γιατί αυτό απαιτούν οι εξετάσεις».

Η παπαγαλία δεν είναι απλώς «μέθοδος», αλλά πυλώνας του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Μαθητές που αποστηθίζουν από τις Δέκα Εντολές ώς τα αίτια του αναλφαβητισμού, φοιτητές που απομνημονεύουν ατελείωτες λίστες με χημικές ενώσεις, ένα υπουργείο Παιδείας που μεταρρυθμίζει την Παιδεία κάθε που αλλάζει ο υπουργός. Κι όπως λέει και ο Αριστοτέλης, «Εδώ κόπηκε ολόκληρη η χώρα, είναι τόσο τραγικό που έμεινα εγώ στην ίδια τάξη;»…

Διαβάστε

………….. 1 …………..

Mark Ferro, «Πώς αφηγούνται την Ιστορία στα παιδιά σε ολόκληρο τον κόσμο», μετάφραση Πελαγία Μαρκέτου, Μεταίχμιο, 2001

Η εικόνα που έχουμε για τους εαυτούς μας και εκείνη που σχηματίζουμε για τους άλλους λαούς της Γης είναι στενά συνδεδεμένη με την Ιστορία που μας αφηγήθηκαν όταν ήμασταν παιδιά. Μας σημαδεύει, κατ’ αυτόν τον τρόπο, για ολόκληρη την ύπαρξή μας. Ο Marc Ferro, αξιοποιώντας διηγήσεις, παραδόσεις, σχολικά εγχειρίδια και φιλμ, επιχειρεί να συλλάβει τόσο τα κοινά γνωρίσματα όσο και τις ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει η διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας σε ολόκληρο τον κόσμο.

………….. 2 …………..

Εφη Αβδελά. «Ιστορία και σχολείο», εκδ. Νήσος, 1998

Η ιστορία του μαθήματος της Ιστορίας: οι νόμοι, τα διατάγματα, οι εγκύκλιοι, οι στόχοι δηλαδή των εκάστοτε εκπαιδευτικών αρχών, από την ίδρυση του ελληνικού κράτους ώς σήμερα. Η ανάλυση αυτών των κειμένων αποτυπώνει τις επικρατούσες αντιλήψεις για τη διδασκαλία της Ιστορίας στο σχολείο και τις διαφοροποιήσεις τους μέσα στο χρόνο.

………….. 3 …………..

Συλλογικό έργο «Τι είναι η πατρίδα μας;», εκδ. Αλεξάνδρεια, 1997

Δεδομένα και αναλύσεις από δύο έρευνες: μία ανάλυση δείγματος σχολικών εγχειριδίων Ιστορίας, Γεωγραφίας και Γλώσσας και μία έρευνα σε αντιπροσωπευτικό δείγμα εκπαιδευτικών
της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, με αντικείμενο την εικόνα και την αξιολόγηση του ελληνικού έθνους και των άλλων εθνών. Γράφουν οι Εφη Αβδελά, Νέλλη Ασκούνη, Λίνα Βεντούρα, Θάλεια Δραγώνα, Χρυσή Ιγγλέση, Γεράσιμος Κουζέλης και Αννα Φραγκουδάκη.

Η Ευρώπη και οι άλλοι

* Αν νομίζατε πως η παπαγαλία είναι ελληνικό φαινόμενο, απατάσθε. Με λαμπρές εξαιρέσεις τις σκανδιναβικές χώρες, απ’ άκρου εις άκρον της Ευρώπης οι μαθητές παπαγαλίζουν, περνώντας τα παιδικά και τα εφηβικά τους χρόνια σε βαρετά συστήματα παιδείας. Αυτή είναι η διαπίστωση της Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

* Μόνο το 75% των νέων ηλικίας 22 ετών έχει ολοκληρώσει κάποια μορφή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ ένας στους πέντε μαθητές εγκαταλείπει πρόωρα το εκπαιδευτικό σύστημα. Επί πλέον, μόνο ένα ποσοστό μικρότερο του 10% συμμετέχει στη διά βίου μάθηση.

* Σύμφωνα με το τμήμα ανάλυσης των εκπαιδευτικών συστημάτων του ΟΟΣΑ, «χαρακτηριστικότερο στοιχείο όλων είναι εκείνο που μετρά την επιθυμία των 15χρονων να σπουδάσουν σε διάφορες χώρες του πλανήτη. Στην Κορέα το ποσοστό της επιθυμίας των νέων αυτών φτάνει το 92%, ακολουθούν οι ΗΠΑ με 72%, η Ιαπωνία με 69%, το Χονγκ Κονγκ με 60% και η Ευρώπη με 50%».

* Σήμερα, η Ευρώπη μετρά 4 εκατομμύρια αποφοίτους δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και το 2015 θα αριθμεί λίγο λιγότερους. Οι ΗΠΑ έχουν σήμερα 2,3 εκατομμύρια αποφοίτους και το 2015 θα φτάσουν περίπου τα 4 εκατομμύρια. Αντίθετως, στην Κίνα των 6 εκατομμυρίων αποφοίτων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μέχρι το 2015 θα έχουν διπλασιασθεί και στην Ινδία των 4 εκατομμυρίων αποφοίτων θα έχουν υπερδιπλασιασθεί.

 

 

Πρόσθετη Βιβλιογραφία

• Δημήτρης Σφακιανάκης, Μαμά, φτάνει πια η παπαγαλία!, Μεταίχμιο, Αθήνα 2010

 

Σύνδεσμοι

• ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ: Ασπίδα των μετρίων, η «παπαγαλία»  (7/6/2009)
• ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ: Δημήτρης Ματθαίου: Οι «άλλες» διαστάσεις  (7/6/2009)
• ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ: Ιωάννης Πυργιωτάκης: Στόχος είναι ο νόμος  (7/6/2009)
• ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ: Θάνος Βερέμης: Οι αιτίες του κακού (7/6/2009)
• ΤΟ ΒΗΜΑ: Να κηρύξουμε τον πόλεμο στην παπαγαλία  (13/01/2010)

 

Άρθρα της «Ελευθεροτυπίας»

• Πανευρωπαϊκή η παπαγαλία  (1/12/2006)
• 45 χρόνια παπαγαλίας!  (28/8/2010)