Ντίνα Δασκαλοπούλου – Δημοσιογράφος

Rent a Worker (η συνέχεια)

Οταν στις 3/8/08 το ΕΨΙΛΟΝ φιλοξενούσε το ρεπορτάζ με τίτλο «Rent a worker», οι νοικιασμένοι εργαζόμενοι στην Ελλάδα έφταναν τους 25.000. Σήμερα υπολογίζονται σε 50.000. Σε μια 5ετία, λένε οι ειδικοί, θα αποτελούν το 10% του εργατικού δυναμικού της χώρας! Η εισαγόμενη μόδα έγινε επιδημία. Και μια βαριά βιομηχανία, που γιγαντώνεται λόγω κρίσης. Ο κύριος Π. είναι μεγαλοστέλεχός της. Τον συναντήσαμε ενώ στο υπουργείο Εργασίας μελετάται η αναθεώρηση του σχετικού νόμου και οι νοικιασμένοι εργαζόμενοι γιορτάζουν την ίδρυση του πρώτου σωματείου τους. Πώς απαντάει αυτός; Πετώντας το γάντι σε πολιτική ηγεσία και συνδικαλιστές. «Θα αλλάξουν όλα και τίποτα• τα πάντα ρυθμίζει η αγορά». Ο κυνικός κύριος Π. σοβαρολογεί…

Γράφω εγώ για όλους μας που ζούμε σ’ ένα εργασιακό καθεστώς άθλιο. Τι άλλο μπορείς να πάθεις; Ανασφάλιστος δουλεύεις, απλήρωτος είσαι, κινδυνεύεις ανά πάσα στιγμή, κι από πάνω έχεις και την απειλή, την ψυχολογική βία της απόλυσης. Ποιος επιλέγει για μένα και τον καθένα να ζούμε έτσι; Ποιος τους έδωσε αυτό το δικαίωμα; Αισθάνομαι ότι δεν υπάρχω, είμαι κάτι πιο κάτω από σκουπίδι, αλλά όσους κι αν ρώτησα δεν μου είπε κανείς τι είμαι. Μήπως ξέρετε εσείς, ρε παιδιά;»

Μ’ αυτήν την ερώτηση θέλω να ξεκινήσω τη συζήτηση με τον ευειδή κύριο που κάθεται απέναντί μου σ’ ένα καφέ στο κέντρο της Αθήνας. Η παραπάνω μαρτυρία προέρχεται από την πολύκροτη έκθεση που έδωσε στη δημοσιότητα το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ τον περασμένο Ιανουάριο σχετικά με τους νοικιασμένους εργαζόμενους στον κλάδο της καθαριότητας. Εναν χρόνο μετά τη δολοφονική επίθεση εναντίον της Κωνσταντίνας Κούνεβα, που έφερε στο φως το δουλεμπόριο ανθρώπων υπό τον μανδύα της ενοικίασης ή της εργολαβίας, και ενώ το υπουργείο Εργασίας ετοιμάζεται να φέρει καινούργιο νόμο σχετικά με το θέμα, συναντώ τον κύριο Π.

Ο κύριος Π. νοικιάζει ανθρώπους: 3.000 στην Ελλάδα και 1.000.000 εργαζόμενοι σε όλο τον κόσμο διατίθενται μέσω της Εταιρείας Προσωρινής Απασχόλησης (ΕΠΑ), όπως κομψά αποκαλείται από το νόμο η εταιρεία της οποίας είναι στέλεχος ο κύριος Π. Η «παγκόσμια ηγετική δύναμη στο χώρο της εργασίας», όπως η ίδια η εταιρεία αυτοαποκαλείται, είναι κάτι πολύ παραπάνω από έναν ιδιωτικό ΟΑΕΔ ή ένα γραφείο ευρέσεως εργασίας: είναι μια σύγχρονη βαριά βιομηχανία που ελέγχει εκατομμύρια εργαζομένους σε όλη την Ευρώπη – και άρα κεντρικός παράγοντας στη ρύθμιση της αγοράς εργασίας.

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός προεκλογικά είχε περιγράψει την αγορά εργασίας στην Ελλάδα ως Μεσαίωνα και είχε δεσμευθεί να αναθεωρήσει ριζικά το νομικό πλαίσιο των ελαστικών πολιτικών απασχόλησης (εκ περιτροπής εργασία, διαθεσιμότητα, «μπλοκάκια»). Αυτές τις ημέρες εργάζεται η νομοπαρασκευαστική επιτροπή με σκοπό τη διαμόρφωση σχεδίου νόμου για τις εργασιακές σχέσεις. «Ολα θα αλλάξουν και τίποτα δεν θα αλλάξει. Νομίζετε πως οι εταιρείες είναι ηλίθιες, πως θα χάσουν τα εκατομμύρια των κερδών τους; Εχουν και οι εταιρείες νομικά τμήματα και θα βρουν παραθυράκια στο νόμο» λέει χαμογελώντας ο κύριος Π.

«Η οικονομική κρίση, οι δεκάδες καθημερινές απολύσεις, η ασφυξία στην αγορά φέρνουν καθημερινά ουρές ανθρώπων στα γραφεία μας. Πρόκειται να αλλάξει κάτι ριζικά η καινούργια κυβέρνηση; Πρόκειται να καταργήσει την ενοικίαση; Οχι, κανείς δεν το θέλει αυτό• ούτε οι εταιρείες ενοικίασης, ούτε οι εργοδότες, ούτε η Ευρώπη». Ο κύριος Π. φαίνεται ότι δεν έχει λόγους να ανησυχεί για τη δική του θέση εργασίας.

Δικαίως: η ενοικίαση εργαζομένων είναι η πλέον ραγδαία αναπτυσσόμενη μορφή απασχόλησης την τελευταία 20ετία στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Στη χώρα μας νομιμοποιήθηκε με το νόμο 2956/2001. Τότε οι εργαζόμενοι σ’ αυτό το καθεστώς δεν ξεπερνούσαν τα 1.500 άτομα. Σήμερα, παρόλο που δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή, οι ενοικιαζόμενοι έχουν υπερδεκαπλασιαστεί, αγγίζοντας περίπου τους 50.000. Ολοι οι αναλυτές εκτιμούν πως το επόμενο έτος θα φτάσουν τους 80.000 και σε λιγότερο από μια πενταετία ενδέχεται να αποτελούν το 10% του συνολικού εργατικού δυναμικού της χώρας.

Αυτήν τη στιγμή οι «outsiders» της αγοράς (όλοι όσοι, δηλαδή, αναζητούν εργασία ή απασχολούνται βάσει άτυπου ή αβέβαιου καθεστώτος) είναι μειοψηφία σε σχέση με όσους έχουν μόνιμη και πλήρη απασχόληση («insiders»). Αυτό είναι η «αγορά εργασίας δύο ταχυτήτων». Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 μέχρι σήμερα οι «outsiders» της Ε.Ε. αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Ενας στους τέσσερεις Ευρωπαίους δεν εργάζεται, αλλά «απασχολείται» σε συνθήκες που θυμίζουν Λονδίνο του Μαρξ: ατελείωτες ώρες, καθόλου υπερωρίες, κανένα επίδομα, καμία ασφάλεια.

«Για καθέναν από τους νοικιασμένους η προμήθεια της ΕΠΑ είναι από 5% έως 12% του μισθού τους. Οσο πιο υψηλού επιπέδου είναι η εργασία του νοικιασμένου τόσο πιο υψηλή η προμήθειά μας. Αν ο πελάτης καίγεται για έναν απολύτως εξειδικευμένο εργαζόμενο, μπορεί να ζητήσουμε και 30%.

»Οι πελάτες μας απαλλάσσονται απ’ όλους τους συνήθεις πονοκεφάλους των αφεντικών: αναλαμβάνουμε την ανεύρεση, την πρόσληψη, τη μισθοδοσία, την ασφάλιση και, φυσικά, την απόλυση των εργαζομένων, ενώ ο πελάτης μας έχει το πλήρες διευθυντικό δικαίωμα. Αν δεν είναι αυτή η ιδανική κατάσταση για ένα αφεντικό, τότε ποια είναι;»

Ο κύριος Π. δεν δυσκολεύεται πολύ να βρει πελάτες, αφού «το προϊόν είναι ακαταμάχητο. Ο έμμεσος εργοδότης μπορεί να επιλέξει το είδος της σύμβασης που θα υπογράψει με τους εργαζομένους: μπορεί να είναι δίμηνη, τρίμηνη, ακόμη και ημερήσια. Στη γλώσσα μας αυτό το λέμε try & hire. Δεν σου κάνει; Τον έδιωξες το επόμενο πρωί κι εμείς αναλαμβάνουμε να τον αντικαταστήσουμε αμέσως, χωρίς καμία επιβάρυνση. Αλλωστε, πλέον μπορείς να μετρήσεις με πάρα πολλούς τρόπους την απόδοση ενός εργαζομένου. Στα call centers μπορούμε να μετρήσουμε πόσα πλήκτρα πατάει η τηλεφωνήτρια το δευτερόλεπτο και με πόσους πελάτες μιλάει το λεπτό».

Οι υποψήφιοι υποβάλλουν τα βιογραφικά τους και στη συνέχεια περνούν από συνέντευξη. «Αλλα πράγματα ρωτάς ένα στέλεχος, άλλα έναν εργάτη αποθήκης» θα μας εξηγήσει ο κύριος Π. «Το στέλεχος το φέρνεις αντιμέτωπο με σενάρια κρίσης. Ας πούμε: έρχεστε σε σύγκρουση με το διευθυντή σου και σε προσβάλλει άσχημα. Τι κάνεις;» Δεν έχω καμία τύχη να προσληφθώ σε πολυεθνική, από ό,τι μου εξηγεί ο κύριος Π. «Του αντιγυρίζω την προσβολή» του λέω. «Κόβεστε από τη συνέντευξη. Η σωστή απάντηση είναι: “Γιατί να φτάσουμε στο σημείο να προκύψει αυτή η κρίση με το διευθυντή μου; Σημαίνει πως ένας από τους δύο δεν διαθέτει ομαδικό πνεύμα. Η σχέση που θα χτίσω μαζί του θα διαπνέεται από ομαδικότητα και πίστη στο στόχο και τα ιδανικά της εταιρείας”».

Εντελώς διαφορετική είναι η συνέντευξη στην οποία υποβάλλεται ένας εργάτης προς ενοικίασιν. «Αν μιλήσεις ανθρώπινα στον εργάτη, θα θελήσει να μοιραστεί τον πόνο του μαζί σου. Τον ρωτάς αν είναι παντρεμένος, πόσα παιδάκια έχει, πώς τα πάει στο σπίτι. Αν έχει δάνεια, πόσες πιστωτικές, αν το σπίτι είναι δικό του. Και, αναλόγως, τον πατάς. Ενας χωμένος στα χρέη άνθρωπος θα δεχτεί να δουλέψει και χωρίς βαρέα και ανθυγιεινά ένσημα ή με ημερήσιες συμβάσεις».

«Μέχρι πέρυσι τον Οκτώβριο λειτουργούσαμε στα όρια της νομιμότητας, όμως τελικά πήραμε τη σφραγίδα των Βρυξελλών» επιχαίρει ο κύριος Π. Ακριβώς έτσι περιέγραφε την κατάσταση τότε και η «Ελευθεροτυπία»: «Με τη σφραγίδα εγκυρότητας των Βρυξελλών και με καθ’ όλα νόμιμες διαδικασίες θα ιδρύονται και θα λειτουργούν πλέον οι εταιρείες ενοικίασης εργαζομένων. Τα τρία ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα (Ευρωβουλή, Συμβούλιο Υπουργών, Κομισιόν), μετά από έντονες συζητήσεις που κράτησαν έξι χρόνια, συμφώνησαν στις τελικές διατάξεις της σχετικής κοινοτικής νομοθεσίας. Τα κράτη θα έχουν περιθώριο τριών χρόνων για να συμμορφωθούν. Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία θα αρχίσει να ισχύει αμέσως και οι χώρες της Ε.Ε. θα έχουν μία τριετία, ώστε να προετοιμαστούν».

Αυτήν ακριβώς τη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία ψάχνει τρόπους να ενσωματώσει στο εθνικό δίκαιο το υπουργείο Εργασίας. Σύμφωνα με την κοινοτική οδηγία, οι υπό ενοικίασιν υπάλληλοι θα διατηρούν όλα τα βασικά εργασιακά τους δικαιώματα (χρόνο εργασίας, πληρωμή υπερωριών, διαλείμματα, άδειες και αργίες), σαν να είχαν, δηλαδή, προσληφθεί απευθείας από τον «έμμεσο εργοδότη» τους για τη θέση που καλύπτουν, και θα πληρώνονται βάσει όσων καθορίζει η νομοθεσία κάθε κράτους μέλους (επιδόματα πτυχίου, τέκνων κ.λπ.).

«Αυτές, όμως, είναι οι γενικές αρχές της οδηγίας, γιατί και από αυτό το κείμενο δεν λείπουν τα παραθυράκια» μας εξηγεί η εφημερίδα. «Τα κράτη μέλη θα μπορούν να παραχωρήσουν τα δικαιώματα στις ΕΠΑ “να διατηρούν και να συνάπτουν” συμβάσεις που να μην τηρούν τους “βασικούς όρους εργασίας και απασχόλησης” (χρόνο εργασίας, υπερωρίες, άδειες, αργίες κ.λπ.). Κάτι τέτοιο, όμως, θα γίνεται μόνο μετά από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους. Οσον αφορά τα συνταξιοδοτικά και ασφαλιστικά δικαιώματα των νοικιασμένων, η ευρωπαϊκή νομοθεσία ρητώς ορίζει ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη “να διευκρινίσουν και να καθορίσουν εάν τελικώς οι συντάξεις και οι υπόλοιπες παροχές (επιδόματα ασθενείας κ.λπ.) θα καλύπτονται από τα επαγγελματικά συστήματα ασφάλισης και με ποιον τρόπο”».

«Ετσι θα κυρωθεί η πλήρης απορρύθμιση της απασχόλησης και η ζούγκλα στην αγορά εργασίας» δήλωνε τότε το μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής και γραμματέας Τύπου της ΓΣΕΕ, Ανέστης Στάθης.

«Ο νόμος πρόκειται να αναθεωρηθεί και όχι να καταργηθεί. Αλλωστε, η Κοινοτική Οδηγία ενισχύει την παρουσία των νοικιασμένων και δημιουργεί νομικά κωλύματα στην κατάργησή τους» εξηγεί σε άρθρο του ο καθηγητής Εργασιακών Σχέσεων στο Πάντειο, Γιάννης Κουζής. «Υπό την κυριαρχία του δόγματος της οικονομικής ελευθερίας του κεφαλαίου και της υποκριτικής άποψης για το δικαίωμα στην εργασία με την αποδοχή του ρόλου των ΕΠΑ στην προώθηση της απασχόλησης, οι έννοιες χάνουν το νόημά τους. Σε ό,τι με αφορά, ηχεί πάντοτε στ’ αφτιά μου η απάντηση δανεισμένου σε σχετική έρευνα, που καλούνταν να αξιολογήσει το περιεχόμενο της εργασίας του. “Νιώθω σαν νοικιασμένο ποδήλατο…”»
Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου έχει θέσει ζήτημα συνταγματικότητας του νομοθετικού πλαισίου ως προς την «επιχειρηματική δραστηριότητα» των «εταιρειών προσωρινής απασχόλησης». Η Επιτροπή επιμένει πως οι εταιρείες ενοικίασης λειτουργούν εις βάρος βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προσβάλλουν βάναυσα την προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια των δανειζόμενων εργαζομένων και αντίκεινται στα περί προστασίας της προσωπικότητας και της εργασίας του Ελληνικού Συντάγματος.

«Ακούστε, έχουμε πολλούς τρόπους να αντιπαρέλθουμε τα εμπόδια που βάζει ή θα βάλει ο νομοθέτης» θα μου πει ο κύριος Π. πριν αρχίσει να παραθέτει τα ανατριχιαστικά παραδείγματά του: «Ο νόμος (σ.σ.: αυτήν τη στιγμή) βάζει όριο στην ενοικίαση τους 18 μήνες. Μετά, ο εργαζόμενος πρέπει ή να απολυθεί ή να προσληφθεί από τον πραγματικό εργοδότη του. Τι κάνουμε εδώ; Απολύουμε τους υπαλλήλους στους 17 μήνες, τους προσλαμβάνουμε μέσω εφεδρικής εταιρείας και στη συνέχεια τους επαναπροσλαμβάνουμε από την εταιρεία ενοικίασης. Ο χρόνος των 18 μηνών αρχίζει να μετράει από την αρχή».

Η σύμβαση εργολαβίας είναι το δεύτερο μεγάλο κόλπο που χρησιμοποιεί κατά κόρον η εταιρεία του κυρίου Π., η οποία αναλαμβάνει για χάρη των πελατών της… από εκβραχισμό οικοπέδων μέχρι ανάπτυξη προϊόντων λογισμικού. Η εργολαβία είναι σαφώς εικονική: «Εμείς αναλαμβάνουμε το έργο και προσλαμβάνουμε τους απαραίτητους εργαζομένους. Οι νοικιασμένοι εργάζονται στις εγκαταστάσεις και υπό την επίβλεψη του έμμεσου εργοδότη πελάτη μας: λαμβάνουν εντολές και οδηγίες από αυτόν, δέχονται παρατηρήσεις από αυτόν, παίρνουν άδειες και ρεπό από αυτόν. Η μόνη επαφή που έχουμε εμείς μαζί τους είναι η μισθοδοσία τους. Επίσης, εμείς μπορούμε να λύσουμε διάφορα, χμ… τεχνικά προβλήματα. Είναι άλλο το ασφαλιστικό κόστος για έναν εργάτη χαλυβουργείου και άλλο για έναν υπάλληλο γραφείου. Αντιλαμβάνεσθε». Πώς… Τα βαρέα ήταν πάντα ανθυγιεινά για την τσέπη του εργοδότη.

Οι λόγοι που οι εταιρείες νοικιάζουν προσωπικό δεν είναι μόνον οικονομικοί. Πολλές φορές η ενοικίαση υπαλλήλων κοστίζει περισσότερο από την απλή πρόσληψη. Οπως, όμως, μας εξηγεί ο κύριος Π., υπάρχουν άλλα πλεονεκτήματα για τους ενδιαφερομένους:

«Πολλές πολυεθνικές λειτουργούν με τον κανόνα του head count – πόσα κεφάλια έχεις σε σχέση με τα κέρδη της επιχείρησης. Αν έχεις νοικιασμένους, λογιστικά δεν τους καταχωρίζεις στον κωδικό που έχεις για τους εργαζομένους, αλλά τους περνάς στα λειτουργικά έξοδα της επιχείρησής σου. Ετσι, λοιπόν, οι εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρείες που θέλουν να παρουσιάσουν χι έργο με ψι εργατικό κόστος κερδίζουν, με άμεσο αντίκτυπο στη μετοχή τους. Επίσης, υπάρχουν ευρωπαϊκά προγράμματα, τα οποία -για να επιδοτήσουν επιχειρήσεις- θέτουν ως προϋπόθεση τον αριθμό των υπαλλήλων της εταιρείας. Προσλαμβάνοντας το προσωπικό που περισσεύει πάνω από αυτόν τον αριθμό μέσω μιας εταιρείας ενοικίασης, εισπράττεται χωρίς πρόβλημα η επιδότηση!»

Εχουν περάσει δύο ώρες από τη στιγμή που συνάντησα τον κύριο Π. «Ξέρετε, οι νοικιασμένοι έφτιαξαν το πρώτο τους σωματείο• τι θα κάνετε μ’ αυτό;» τον ρωτάω. «Κυρία μου, laissez passer, laissez faire. Οι αγορές βάζουν τους κανόνες• όχι οι εργαζόμενοι, ούτε οι πολιτικοί. Ας μας φέρει το νομοθέτημά του και ο νέος υπουργός. Το περιμένουμε με μεγάλο ενδιάφερον. Εν τω μεταξύ, να σας προσφέρω ακόμη έναν καφέ;»

* Το blog των νοικιασμένων εργαζομένων βρίσκεται στην ιστοσελίδα www.noikiasmenoi-ergazomenoi.blogspot.com

Σύνδεσμοι