Μπάνιο στη δυτική ακτή!

(φωτογραφίες Γεώργιος Μάκκας)

1

ΤΟ ΘΡΙΑΣΙΟ ΠΕΔΙΟ ΚΑΙ Ο ΚΟΛΠΟΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ. ΕΔΩ, ΛΟΙΠΟΝ, ΖΟΥΝ, ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΚΟΛΥΜΠΟΥΝ ΑΝΘΡΩΠΟΙ! ΓΕΝΝΑΙΟΙ, ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΜΕΝΟΙ, ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΜΕΝΟΙ ΣΤΑ ΓΑΡΓΑΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΑ ΝΕΡΑ!

Είναι η τελευταία μέρα του σχολείου και τα πιτσιρίκια που τελειώνουν το γιορτάζουν με μια βουτιά. «Το ξέρω πως είναι βρόμικα, μας το λένε στο σχολείο. Αλλά εσύ θα μπορούσες να βλέπεις τη θάλασσα δίπλα σου και να μη βουτάς;» Ο Γιώργος είναι 14 χρόνων και εξπέρ στις ανάποδες κωλοτούμπες. Μόνιμος κάτοικος Ελευσίνας.

2

Η πόλη του έχει 13 χλμ. μέτωπο στη θάλασσα, χωρίς να έχει παραλία. Ο Οργανισμός Λιμένος αποκλείει στους πολίτες την ελεύθερη πρόσβαση στην ακτή, και διάφορες βιομηχανίες μπαζώνουν με τσιμέντο και σκουριά τη θάλασσα. Ετσι, οι 120.000 άνθρωποι που ζουν στην Ελευσίνα, στη Μάνδρα, στον Ασπρόπυργο, στη Μαγούλα βιώνουν καθημερινά το μαρτύριο του Ταντάλου: βλέπουν μια θάλασσα που μοιάζει λαχταριστή και απαστράπτουσα, αλλά δεν μπορούν να την πλησιάσουν. Και να μπορούσαν, στα περισσότερα σημεία το κολύμπι απαγορεύεται.

Ο Γιώργος και οι φίλοι του βουτάνε και ξαναβουτάνε για να φωτογραφηθούν και η ανεμελιά τους είναι τρομακτική. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις λένε πως όταν η θάλασσα πρασινίζει είναι γεμάτη σάπια φύκια και πλαγκτόν. Αν η επιφάνειά της ιριδίζει, τότε είναι γεμάτη πετρέλαιο, πίσσες, λάδια και απόβλητα βόθρων. Λάσπη στο βυθό υποδηλώνει ύπαρξη μολύβδου και υδραργύρου. Τα μολυσμένα νερά μπορεί να προκαλέσουν από χρόνιες δερματίτιδες μέχρι νεοπλασίες και καρκίνο .

Περί τις 1.623 βιομηχανικές μονάδες, τα δύο διυλιστήρια, τα δύο χαλυβουργεία, τα δύο εργοστάσια τσιμέντου, τα δύο ναυπηγεία, η μία βιομηχανία πυρομαχικών λειτουργούν εδώ. Λέγεται πως το Θριάσιο «φιλοξενεί» το 40% της εθνικής βιομηχανίας. Επί πλέον, το Θριάσιο Πεδίο δεν έχει αποχέτευση ή βιολογικό καθαρισμό.

«Εδώ είναι επικίνδυνο να ανασαίνουμε, θα πειράξει που κολυμπάμε;» λέει ο Γιώργος. Ο πατέρας του δουλεύει στα διυλιστήρια και η μάνα του σε μια βιοτεχνία. Ο Γιώργος δεν ονειρεύεται να σπουδάσει, γιατί ξέρει πως δεν μπορεί. Θα γίνει κι ο ίδιος εργάτης σε κάποια από τις 1.623 βιομηχανικές μονάδες, τα δύο διυλιστήρια, τα δύο χαλυβουργεία, τα δύο εργοστάσια τσιμέντου, τα δύο ναυπηγεία ή τη βιομηχανία πυρομαχικών. Λέγεται πως το Θριάσιο «φι- λοξενεί» το 40% της εθνικής βιομηχανίας.

Οι κάτοικοί του το αποκαλούν «πίσω αυλή» του Λεκανοπεδίου, εκεί όπου η Αττική ξεφορτώνεται λύματα και τοξικά. Η περιοχή δεν επιλέχθηκε καθόλου τυχαία: απέχει 20 χλμ. από την πρωτεύουσα και διαθέτει πρόσβαση στη θάλασσα, οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο. Τα έξοδα για τους επιχειρηματίες περιορίζονται και τα κέρδη αυξάνονται. Το 1930 καταγράφηκε η πρώτη διαμαρτυρία για την τσιμεντόσκονη από τη βιομηχανία ΤΙΤΑΝ, που κα- τασκευάστηκε μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας. Οχτώ χρόνια αργότερα, το κοινοτικό συμβούλιο με ψήφισμά του ζητούσε από την κυβέρνηση να προστατεύσει τη θάλασσα από το πετρέλαιο που τα πλοία ξεφόρτωναν για την τροφοδοσία των εργοστασίων. Συνέχεια στο ψήφισμα δεν υπήρξε. Η ρύπανση της πόλης είχε αρχίσει.

Τα πεύκα έφταναν μέχρι τη θάλασσα όταν πρωτοήρθε στον Σκαραμαγκά για μπάνιο ο κ. Σπύρος Πανάρετος (αριστερά) από το Περιστέρι. Πριν χτιστούν τα ναυπηγεία, λέει, υπήρχαν πεύκα και πολλά μαγαζιά με τζουκμπόξ. Επάνω, τα διαλυτήρια πλοίων Σάββα στην Ελευσίνα.

Ο κύριος Πέτρος είναι ζαχαροπλάστης και χειμερινός κολυμβητής. Λιάζεται στα βραχάκια ανάμεσα στα ναυπηγεία και τα διυλιστήρια. Ακριβώς στο σημείο όπου οι περισσότεροι κλείνουμε τα παράθυρα του αυτοκινήτου στη χαρακτηριστική «μυρωδιά αερίου». «Επί 40 χρόνια, χειμώνα-καλοκαίρι, κολυμπάω εδώ και δεν έχω πάθει τίποτα. Βάλε το μαγιουδάκι σου να ρίξεις μια βουτιά» με προσκαλεί χαμογελαστός. «Είμαστε μεγάλη συντροφιά, καμιά 30αριά χειμερινοί κολυμβητές. Σταματάμε μόνο έναν μήνα το χειμώνα». Δεν φοβάστε τη μόλυνση, το πετρέλαιο; «Μα το πετρέλαιο είναι το καλύτερο! Δεν έχεις ακούσει πως παλιά κάνανε εντριβές με πετρέλαιο; Σε θωρακίζει απέναντι στις αρρώστιες. Είμαι 65 χρόνων και σφύζω από υγεία!» λέει ο κύριος Πέτρος.

Πάντως, στις 16 προβλήτες της ακτής διακινούνται εμπορεύματα από 5.500 πλοία με βάρος 2,5 φορές μεγαλύτερο του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς. Στον κόλπο της Ελευσίνας, εκτός από τα χιλιάδες διακινούμενα πλοία, κυρίως πετρελαιοφόρα, παραμένουν μόνιμα περίπου 50 παροπλισμένα πλοία. Και στο βυθό υπάρχουν 10 ναυάγια. Ακόμη χειρότερα, σ’ αυτά τα νερά καταλήγει καθημερινά ένα σημαντικό μέρος των 25.000 κυβικών μέτρων λυμάτων που παράγονται στην Ελευσίνα, αφού η πόλη δεν έχει βιολογικό καθαρισμό, ούτε σύστημα αποχέτευσης. Η χώρα θα έπρεπε να έχει τις απαραίτητες εγκαταστάσεις για τα αστικά λύματα ήδη από το 1998.

Ο κύριος Ηλίας και η κυρία Ντίνα από το Ιλιον (επάνω) κολυμπούν πάνω από 20 χρόνια στα βραχάκια του Σκαραμαγκά, μεταξύ εθνικής οδού και ναυπηγείων. Ο Γιώργος (κάτω αριστερά) πάει για μπάνιο στη μαρίνα της Ελευσίνας. Ο κ. Απόστολος Πανούτσος από το Μενίδι (κάτω δεξιά) κολυμπάει στον Σκαραμαγκά από τη δεκαετία του '60. Πίσω του, η μικρή μαρίνα με τις μισοβυθισμένες βάρκες.

Στις 24 Ιουνίου 2004 η Ελλάδα καταδικάστηκε πρώτη φορά στο Ευρωδικαστήριο (για την απουσία βιολογικού καθαρισμού και αποχέτευσης) και έναν χρόνο αργότερα καταδικάστηκε και πάλι για τη ρύπανση των υπόγειων υδάτων με επικίνδυνα απόβλητα. Τώρα, ξανά η Ελλάδα αντιμετωπίζει την απειλή να της επιβληθούν δυσθεώρητα ευρω-πρόστιμα.Η ελληνική πλευρά ζητά… νέα πίστωση χρόνου έως το 2010.

Ολα αυτά σε έναν κόλπο που έχει χαρακτηρισθεί ευαίσθητος. Ο κόλπος της Ελευσίνας είναι ρηχός, με μέσο βάθος στα 25 μέτρα. Οπως διαβάζουμε σε μελέτη του ερευνητή του τμήματος Φυσικής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου, Αναστάσιου Μαυράκη, επειδή στην Ελευσίνα δεν υπάρχουν ισχυρά ρεύματα, τα νερά του κόλπου ανανεώνονται κάθε 2 με 3 μήνες. Ερευνητές του Εργαστηρίου Ανόργανης & Οργανικής Γεωχημείας του Πολυτεχνείου Κρήτης που μελέτησαν τον κόλπο αναφέρουν πως σ’ αυτόν καταλήγουν καθημερινά: βιομηχανικά απόβλητα (από εταιρείες λιπασμάτων, διυλιστήρια, οινοπνευματοποιεία, βαφεία επίπλων κ.ά.), ρύποι από τη διακίνηση, επισκευή και ναυπήγηση πλοίων, τα διαλυτήρια πλοίων και τα παροπλισμένα πλοία, ατμοσφαιρικά αιωρούμενα σωματίδια και υγρά απόβλητα από το ρέμα Αγίου Γεωργίου (στο οποίο καταλήγουν τα λύματα των βυρσοδεψείων, της Βιοχαρτικής, της Βιασφάλτ και τα στραγγίσματα του χώρου ταφής απορριμμάτων των Ανω Λιοσίων).

Από το 1967 έως σήμερα έχουν επιχωματωθεί 1.000 στρ. θάλασσας, με αποτέλεσμα να αλλάξει η μορφολογία των ακτών. Ετσι, δημιουργούνται ανοξικές συνθήκες στη θάλασσα (απουσία οξυγόνου στο νερό) και ο ρυθμός της βιοαποδόμησης των ρύπων (κυρίως πετρελαιοειδών) γίνεται πολύ αργός, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του πυθμένα έχει λάσπη και άμμο δεκάδων εκατοστών. Πολλές φορές στο παρελθόν τα ψάρια πέθαιναν μαζικά.

6

«Α, δεν φοβάμαι καθόλου. Ο άντρας μου και τα παιδιά μού λένε ότι είμαι τρελή που κολυμπάω εδώ, όμως μου αρέσει πολύ. Ερχομαι κάθε μέρα μετά τη δουλειά τα τελευταία 5 χρόνια». Η Μαρία είναι 40 χρόνων, τραπεζοκόμος στο Κέντρο Αποκατάστασης Αναπήρων. Στον κολπίσκο όπου κολυμπάει, ανάμεσα σε σαπισμένες βάρκες και σκουπίδια, εκβάλλει ένα ρέμα με τοξικά. «Μου αρέσει εδώ, έχω συνηθίσει, είναι ήσυχα». Πόσο ήσυχα μπορεί να είναι δίπλα σε δύο εθνικές οδούς, από τις οποίες διέρχονται περισσότερα από 30 εκατομμύρια οχήματα το χρόνο;

Ο νεαρός Ναντιμαμπάς από το Πακιστάν θεωρεί ότι η παραλία του Φονιά, στην Ελευσίνα, είναι καθαρότερη από τη θάλασσα στο Χονγκ Κονγκ ή στο Πακιστάν. Πολλά σκουπίδια ξεβράζονται κάθε μέρα στις παραλίες του Θριάσιου πεδίου, χωρίς να αποθαρρύνουν τους λουομένους, που έρχονται από χιλιόμετρα μακριά για να δροσιστούν λιγάκι.

Τα τελευταία χρόνια οι ελαιώνες και οι γεωργικές εκτάσεις της περιοχής αποψιλώνονται συστηματικά, η περιοχή ερημοποιείται, τα υπόγεια νερά μολύνονται, ο υδροφόρος ορίζοντας πέφτει. Οι ελάχιστοι αγρότες ντρέπονται να πουν ότι τα ζαρζαβατικά τους είναι από το Θριάσιο. Αποθήκες δεκάδων στρεμμάτων, μεταφορικές εταιρείες, βιοτεχνίες, βυρσοδεψεία μεταφέρονται από όλη την Αττική στους πέντε δήμους της περιοχής.

Κι όμως, ο πληθυσμός αυξάνεται με πρωτόγνωρους ρυθμούς: μόνον ο Ασπρόπυργος αύξησε τους κατοίκους του κατά 20.000 την περασμένη δεκαετία. Οι περισσότεροι νέοι κάτοικοι είναι παλιννοστούντες από τη Σοβιετική Ενωση και οικονομικοί μετανάστες. Σαν το ζευγάρι που ψαρεύει εδώ κάθε Σαββατοκύριακο. «Δεν έχουμε πιάσει ποτέ κανένα ψάρι, αλλά έχει πλάκα» λέει η Ολγα. «Είναι η πιο φτηνή διασκέδαση κι η θάλασσα σε χαλαρώνει, ακόμη κι αν απαγορεύεται να κολυμπήσεις».

Τσιγγάνοι με τα παιδάκια τους, μετανάστες από το πρώην ανατολικό μπλοκ, φορτηγατζήδες που σταματάνε για λίγες ώρες, ντόπιοι: τα Σαββατοκύριακα η παραλία είναι ένα πανηγύρι ανθρώπων και χρωμάτων.

8

Πώς αφήνεις τα μωρά σου να κολυμπάνε εδώ; ρωτάω τον Γιώργη, έναν 30άρη Τσιγγάνο με 6 πιτσιρίκια. «Και πού θες να τα πάω; Στον Αστέρα;» μου τρίβει την απάντηση στη μούρη. Τα πιτσιρίκια του Γιώργη κι όλα τα πιτσιρίκια της περιοχής θα συνεχίσουν να κολυμπάνε εδώ. Δίπλα στα διυλιστήρια που θέλουν να επεκταθούν κι άλλο, δίπλα στη Χαλυβουργική που θέλει να φτιάξει νέα ηλεκτροπαραγωγική μονάδα, δίπλα στις τσιμεντοβιομηχανίες, δίπλα στο λιμάνι που συνεχώς γιγαντώνεται. «Μια θάλασσα μικρή είναι το καλοκαίρι τους».

 

 

 

Σύνδεσμοι