Βαλμπόνα. Το τραύμα και το θαύμα

(φωτογραφίες: JONNEK JONNEKSSON)

ΠΩΣ ΝΑ ΠΕΙΣ ΟΤΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΜΑΖΕΨΕΙ ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙ ΝΑ ΜΗ ΘΕΩΡΗΘΕΙ ΟΤΙ ΚΑΝΕΙΣ ΜΑΥΡΟ ΧΙΟΥΜΟΡ; Ο ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑΡΗ ΚΟΠΕΛΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ, ΠΟΥ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΔΕΧΤΗΚΕ ΕΠΙΘΕΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΩΗΝ ΣΥΖΥΓΟ ΤΗΣ ΜΕ ΠΡΙΟΝΙ. ΠΙΟ ΑΝΑΤΡΙΧΙΑΣΤΙΚΑ ΚΙ ΑΠΟ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΟΣΑ ΜΑΣ ΑΦΗΓΗΘΗΚΕ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ.

«Βαλμπόνα λένε ένα ποτάμι στη νότια Αλβανία. Στους γονείς μου άρεσαν πολύ τα ποτάμια, γι’ αυτό με βάφτισαν έτσι». Εχει μόλις βγει από την Εντατική και γιορτάζουμε μαζί τα γενέθλιά της. Γεννήθηκε πριν από 29 χρόνια σε ένα μικρό χωριό λίγο έξω από τα Τίρανα. «Βλέπεις; Μπορώ να τα κουνήσω όλα. Δεν είναι θαύμα;» Τα δάχτυλά της είναι ό,τι περισσεύει από το κορμί της έξω από το γύψο. Ολο το άλλο σώμα της είναι μπανταρισμένο, στηρίζεται σε καρφιά. Ο πρώην σύζυγός της έκοψε όλα τα άκρα της Βαλμπόνα με ένα πριόνι στις αρχές Απριλίου. Τότε τα ΜΜΕ ούρλιαζαν για «το φρικιαστικό έγκλημα στην Καλαμάτα», «το ανθρωπόμορφο τέρας», «τον αλβανό φονιά». Τώρα επικρατεί απόλυτη ησυχία, εκκωφαντική σιωπή. Λες και το έγκλημα αυτό είναι μία απο- λύτως ιδιωτική υπόθεση. Ενας παράφορος έρωτας, μια υπόθεση τιμής, ολίγη από ξενοφοβία (λες και δεν έχουν πετσοκόψει Ελληνες τις γυναίκες τους) και καθαρίσαμε με τη Βαλμπόνα.

Γιατροί και νοσοκόμες μπαινοβγαίνουν συνεχώς στο δωμάτιό της. Είναι κάποιοι από τους ελάχιστους ανθρώπους που την επισκέπτονται. Επάνω στο κορμί της συνυπάρχουν το τραύμα και το θαύμα. Επί 9 ώρες δύο νευροχειρουργοί προσπαθούσαν να συγκολλήσουν αγγεία, νεύρα και κόκαλα, που είχαν όλα σμπαριαλιαστεί μέσα σε μόλις 10 λεπτά. Οι γιατροί του ΚΑΤ είναι δικαίως περήφανοι: της έχουν συγκολλήσει όλα της τα μέλη, αλλά δεν ξέρουν αν, πώς και πότε θα λειτουργήσουν. «Θα μπορούσα να είχα μείνει κούτσουρο• με έκαναν άνθρωπο ξανά» λέει η Βαλμπόνα καθώς αναδεύεται πάνω στα μαξιλάρια.

«Ξέρεις ότι μια γυναίκα πέθανε σήμερα από το ξύλο;» με ρωτάει, ενώ η τηλεόραση παίζει σε τρέιλερ κι αυτήν την τραγωδία που θα μεταδοθεί στο δελτίο των 8. Υπάρχει ένα έθιμο στα χωριά της Αλβανίας και θέλω να μάθω αν το ακολούθησε και η δική της οικογένεια όταν η Βαλμπόνα ντύθηκε νύφη. Ο πατέρας του κοριτσιού κάνει δώρο στο γαμπρό μία σφαίρα. Αν η γυναίκα του τον ατιμάσει, τότε ο ίδιος της ο πατέρας δίνει δικαίωμα στο σύζυγο να τη σκοτώσει. «Το ξέρω το έθιμο, αλλά ο δικός μου ο πατέρας δεν το ακολούθησε. Ο πατέρας μου δεν έδερνε τη μητέρα μου πολύ. Λίγο μόνο και μόνο αν έπρεπε». Τι εννοείς «αν έπρεπε»; «Ε, να, αν είχε κάνει κάτι πολύ κακό η μητέρα μου. Αλλά αυτά δεν γίνονται μόνο στην Αλβανία. Η γυναίκα που πέθανε από ξύλο σήμερα ήταν Ελληνίδα – και όχι από χωριό, από την πόλη».

Η βία κατά των γυναικών είναι το πιο διαδεδομένο έγκλημα στον κόσμο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η Παγκόσμια Τράπεζα και η Ε.Ε. υπολογίζουν πως μία στις τρεις γυναίκες στον κόσμο έχει πέσει θύμα βίας τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της. Και όλες μας κινδυνεύουμε πολύ περισσότερο να πεθάνουμε από κακοποίηση παρά από καρκίνο ή τροχαίο δυστύχημα.

Υπάρχουν πολλοί μύθοι γύρω από τις γυναίκες που κακοποιούνται. Μύθοι που αφορούν τα ίδια τα θύματα και μύθοι που αφορούν τους θύτες. Οι μύθοι και τα στερεότυπα είναι καλά πράγματα: μας βοηθούν να πέσουμε όλοι για ύπνο εφησυχασμένοι. Μέχρι το πρωί, που ξυπνάμε με τρόπο τραγικό. Ο μύθος, λοιπόν, θέλει τους άντρες που δέρνουν αλκοολικούς, αμόρφωτους, άνεργους, κρετίνους. Και τις γυναίκες, φτωχές, εξαρτημένες, αμόρφωτες. Κανένας από τους καθησυχαστικούς μας μύθους δεν ισχύει. Ηλικίας 31-50 ετών, έγγαμη, μορφωμένη και σε καλή οικονομική κατάσταση. Αυτό είναι το προφίλ της γυναίκας που πέφτει θύμα ενδοοικογενειακής βίας στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη Γενική Γραμματεία Ισότητας. Περισσότεροι από τους μισούς δράστες είναι δευτεροβάθμιας ή ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης, ενώ μόνο ένας στους δέκα είναι άνερ- γος και κατά 62% δεν κάνουν χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών.

Φυσικά, όλες οι στατιστικές βασίζονται σε μαρτυρίες θυμάτων που έχουν καταγγείλει την κακοποίησή τους. Ομως, στις περισσότερες περιπτώσεις, το θύμα δεν καταγγέλλει. Εκτός από το φόβο, που γίνεται τρόμος και το παραλύει, νιώθει ντροπή. Ντροπή που τρώει ξύλο, ντροπή που η οικογένειά της έχει πρόβλημα, ντροπή για τον άντρα της και ντροπή για τον εαυτό της. Τα περισσότερα θύματα που ζουν σε έναν κύκλο βίας ενοχοποιούν τον εαυτό τους: αυτές οι γυναίκες πιστεύουν πως για κάποιο λόγο φταίνε οι ίδιες για ό,τι τους συμβαίνει. Δεν ήταν αρκετά «κάτι»: καλές, γλυκές, νοικοκυρές, σέξι… Και γι’ αυτό τους αξίζει που τρώνε ξύλο.

Κάπως έτσι τα επείγοντα περιστατικά των νοσοκομείων γεμίζουν από γυναίκες που ένα απρόσεχτο ντουλάπι έπεσε πάνω στο μάτι τους ή μια άταχτη σκάλα κουνήθηκε όταν δεν έπρεπε. Τέτοιες συναντήσεις με σκανταλιάρικα αντικείμενα είχε πολλές η Βαλμπόνα, από την αρχή σχεδόν του γάμου της. «Ημουν 15 χρονών όταν τον γνώρισα. Στο χωριό δεν είχε τρεχούμενο νερό και πηγαίναμε όλες στη βρύση. Περνούσα κάθε μέρα έξω από το σπίτι του. Ερωτευτήκαμε κι οι δυο αμέσως – ήταν πολύ πολύ όμορφος. Οι γονείς μου δεν ήθελαν ούτε να ακούσουν για γάμο. Ετσι, λοιπόν, ένα βράδυ με έκλεψε».

Είναι παράξενο πώς γλυκαίνει το πρόσωπό της όταν μιλάει για τον παραλίγο φονιά της. Αλλά μάλλον δεν είναι η ανάμνηση εκείνου που τη γλυκαίνει, αλλά η εικόνα του ίδιου της του κοριτσίστικου εαυτού, τόσο νέου και τόσο ερωτευμένου, και τόσο αισιόδοξου ότι την περιμένει μια μακριά και συναρπαστική ζωή. «Ο Θεοφάνης ήταν ο νταής του χωριού. Τσαμπουκάς και βαρύς, δεν σήκωνε μύγα στο σπαθί του. Ηταν, όμως, καλός άνθρωπος: αν κάποιος πείραζε γέρους ή γυναίκες, αμέσως τους υπερασπιζόταν». Η Βαλμπόνα ήταν πολύ περήφανη για τον άντρα της. Σε δύο χρόνια, μόλις στα 17 της, του γέννησε τον πρώτο γιο. «Τον έκανα σπίτι, ολομόναχη».

Οταν ξέσπασε η λαϊκή εξέγερση, μετά την κατάρρευση των «πυραμίδων» το ’97, στην Αλβανία, το νεαρό ζευγάρι αποφασίζει να έρθει στην Ελλάδα για δουλειά. Η ιστορία τους είναι τυπική για τους αλβανούς μετανάστες της εποχής. Κουτσουρεμένα μεροκάματα, βρισίδια, απειλές. Ομως είναι νέοι κι ερωτευμένοι. Και κάνουν κι έναν δεύτερο γιο. Η Βαλμπόνα επιστρέφει στο χωριό τους, τον γεννάει και τον αφήνει κι αυτόν στην πεθερά της. Τα αγόρια, όπως πάμπολλα παιδιά μεταναστών, μεγαλώνουν χωρίς γονείς. Πολλές φορές το ζευγάρι χωρίζει, γιατί δουλεύουν σε διαφορετικά μέρη της Ελλάδας. Μαζεύουν πορτοκάλια, σκάβουν χωράφια… κάνουν γενικά ό,τι αποφεύγουν να κάνουν οι ντόπιοι. Οταν τα χρήματα δεν είναι αρκετά ή όταν εκείνος δεν είναι ευχαριστημένος για κάποιο λόγο, τη χτυπάει. «Ναι, αλλά δεν μου φαινόταν κακό. Δεν με έδερνε και βαριά, και άλλωστε έτσι είχαμε μάθει εμείς. Ο άντρας είναι το αφεντικό στο σπίτι του».

Οπότε, κάποια στιγμή, το αφεντικό έχει «μια καταπληκτική ιδέα, που θα σε ξεκουράσει, αγάπη μου, που τρως τα χεράκια σου στις λάσπες». Με την ίδια ακριβώς επιχειρηματολογία και στρατηγική που ψήνει κάθε νταβατζής την πουτάνα του στις ταινίες του Παζολίνι, την έψησε ο Θεοφάνης. Με το ίδιο ακριβώς όνειρο μιας καλοβαλμένης μικροαστικής ζωής, η Βαλμπόνα πήγε στα μπαρ. Πάντα ίδιος ο «νταβατζής», πάντα ίδια η «πόρνη» του.

«Δεν χρειαζόταν να κάνω πολλά. Οι άντρες πίνουν το ένα ποτό μετά το άλλο, το μαγαζί τα χρεώνει 40 ευρώ – τα μισά ήταν δικά μου». Μεγαλόπολη, Τρίπολη, Ρόδος, η Βαλμπόνα γυρίζει από πόλη σε πόλη και μαζεύει ίσαμε 200 ευρώ την ημέρα. Τα οποία, σαν καλό κορίτσι, καταθέτει στον οικογενειακό τραπεζικό λογαριασμό. Η επιχείρηση πάει καλά. Η μικρή είναι ξύπνια, γλυκιά, χαριτωμένη και οι πελάτες την αναζητούν. Μέχρι που ένα βράδυ, σε κάποιο μπαρ της Μεγαλόπολης, πέρσι το φθινόπωρο, γνωρίζει τον Δημήτρη. «Δεν ήταν η εμφάνισή του που με τράβηξε, ούτε είχε πολλά λεφτά. Αλλά μου μιλούσε διαφορετικά από τους άλλους, ήθελε να με γνωρίσει στ’ αλήθεια».

Ο Δημήτρης πήγε και ξαναπήγε στο μπαρ για να τη βρει. Και την ερωτεύτηκε τόσο, που ζήτησε διαζύγιο από τη γυναίκα του και της ζήτησε να σταματήσει τη δουλειά, να πάρει διαζύγιο κι εκείνη, και να τον παντρευτεί. Κι εκεί άρχισαν τα δύσκολα. Η οικογενειακή επιχείρηση κατέρρευσε και το κορίτσι… ατίμασε το σύζυγο. Ανάμεσα σε δύο άντρες που τη διεκδικούσαν, η Βαλμπόνα άρχισε να ζει σε μια φυλακή χωρίς κάγκελα, με συνεχή όμως έλεγχο, τιμωρία και ποινές. Ο σύζυγος να την ψάχνει, να της ζητάει να αλλάζει κανάλια στην τηλεόραση για να τ’ ακούει και να βεβαιώνεται πως είναι στο σπίτι. Ο εραστής να απαιτεί όλες οι συνομιλίες με το σύζυγο να γίνονται σε ανοιχτή ακρόαση. Πολύ σύντομα οι δύο αντίζηλοι θα αρχίσουν τις άμεσες αντιπαραθέσεις μεταξύ τους.

Στα μέσα του Φεβρουαρίου η Βαλμπόνα θα ανέβει στη Βέροια, όπου ζούσε ο πρώην σύζυγός της, για να του ανακοινώσει και επισήμως το τέλος της σχέσης τους. Εκείνος θα την κρατήσει κλειδωμένη στο σπίτι, θα την ξυλοφορτώσει και μετά, με μπλαβιασμένο το πρόσωπο, θα τη στείλει πίσω στον εραστή της.

Από τότε γίνονται συνεχή επεισόδια μεταξύ των δύο αντρών, όπου ο εραστής προσπαθεί να βρει δουλειά στο σύζυγο, προσπαθούν να συμφιλιωθούν για χάρη των παιδιών κι όλο δεν τα καταφέρνουν. Μέχρι που, στις αρχές Απριλίου, ο πρώην σύζυγος κατεβαίνει στην Καλαμάτα με τα δυο αγόρια για να δουν τη μητέρα τους.

Ο Δημήτρης φεύγει από το σπίτι όπου συζούσαν με τη Βαλμπόνα, έτσι ώστε να φιλοξενηθούν σ’ αυτό ο πρώην και τα δυο παιδιά της. Οι δυο γονείς τσακώνονται συνεχώς. Την τρίτη μέρα των διακοπών η Βαλμπόνα μετακομίζει στο σπίτι όπου φιλοξενείται ο Δημήτρης, στον 6ο όροφο της ίδιας πολυκατοικίας. Κατεβαίνει στο διαμέρισμα του 3ου για να μαγειρέψει, να συγυρίσει και να δει τα παιδιά της. «Τις τρεις τελευταίες μέρες πριν από την επίθεση είχε ηρεμήσει πολύ μαζί μου, μέχρι που με ρώταγε αν θέλω να μου αγοράσει ρούχα στα μαγαζιά». Αργότερα, η Ασφάλεια ανακάλυψε ότι τότε ακριβώς ο Θεοφάνης αγόρασε από μαγαζί της Καλαμάτας σκοινί, ένα σπαθί σαμουράι κι ένα αλυσοπρίονο.

«Ηταν μεσημέρι και είχε στείλει τα παιδιά βόλτα. Με φώναξε στο διαμέρισμα. Είχε κλείσει όλα τα παντζούρια. Μου είπε να πάω στο μπάνιο και να τον περιμένω. Περίμενα. Ηρθε σε λίγο, με άρπαξε από πίσω, με γονάτισε, μου κράταγε το στόμα κλειστό. Αρχισε να με χαρακώνει με μαχαίρι».

Ο σύντροφός της ο Δημήτρης δεν έχει φύγει στιγμή από δίπλα της από εκείνη την ημέρα. Τραβάει την μπλούζα της Βαλμπόνα και μου δείχνει τα σημάδια. «Να, να, εδώ τη χαράκωσε, κι εδώ. Κι εσύ; Εσύ τι καθόσουν σαν κοτούλα στο μπάνιο; Και μετά, γιατί δεν έφυγες; Τι περίμενες ότι θα φέρει; Οινόπνευμα για να σε κάνει καλά; Και γιατί δεν του επιτέθηκες κι εσύ;» Ο Δημήτρης βομβαρδίζει τη Βαλμπόνα με τα γιατί του, τη μαστιγώνει καθημερινά. Γιατί δεν το σκέφτηκε. Γιατί δεν προστάτεψε τον εαυτό της. Γιατί ήταν έντρομη. «Οταν σταμάτησε να με χαρακώνει, μου είπε να μην κουνηθώ και να τον περιμένω. Νόμιζα πως έρχονται τα παιδιά μου κι άρχισα να πλένομαι με νερό για να μη με δουν σ’ αυτήν την κατάσταση. Υστερα μπήκε ο Θεοφάνης με το πριόνι».

Της έλεγε συχνά πως, αν ποτέ τον αφήσει, θα της κόψει τα πόδια. Κι εκείνη τον έβρισκε τόσο χαριτωμένα ζηλιάρη. «Με έσπρωξε στην μπανιέρα. Κι άρχισε να κόβει». Επί δέκα ολόκληρα λεπτά η Βαλμπόνα βλέπει μόνο το χρώμα του αίματος που πετιέται παντού κι ακούει τον ήχο που κάνει το πριόνι και τα κόκαλά της που σπάνε. «Ως εδώ, φτάνει τώρα» της είπε εκείνος και την άφησε. Τα μέλη της κρέμονται πια μόνο από το δέρμα.

Ο Θεοφάνης φεύγει. Για άλλα 10 λεπτά η Βαλμπόνα προσπαθεί να βγει από την μπανιέρα. Και τα καταφέρνει. Σέρνεται μέχρι την τραπεζαρία. Τραβάει με το στόμα το τραπεζομάντιλο και ρίχνει κάτω το κινητό της. Το ξεκλειδώνει με το πιγούνι. Τηλεφωνεί στον Δημήτρη κι εκείνος στέλνει την αστυνομία. Ο Θεοφάνης έχει αρχίσει να απομακρύνεται, αλλά βλέποντας το περιπολικό καταλαβαίνει πως οι αστυνομικοί πάνε στο σπίτι. Και παραδίνεται. Αστυνομικοί και δράστης μπαίνουν μέσα μαζί. «Και μετά, επειδή εγώ ήμουν μέσα στα αίματα, μ’ έβαλαν στην αγκαλιά του Θεοφάνη για να με κατεβάσει με το ασανσέρ». Τα παιδιά, εν τω μεταξύ, έχουν ήδη επιστρέψει και βλέπουν την αιμόφυρτη μαμά στην αγκαλιά του μπαμπά.

«Ενα βασικό ζητούμενο στην υπόθεση είναι να μη δαιμονοποιήσουμε το δράστη» θα μας πει η Κλειώ Παπαπαντολέων, η δικηγόρος της Βαλμπόνα. «Τα επονομαζόμενα εγκλήματα τιμής ή πάθους, τα οποία είναι ιδιαιτέρως γνώριμα και στην ελληνική κοινωνία, αποτελούν μία ακραία πράξη άσκησης κυριαρχίας του συζύγου πάνω στη δήθεν “άπιστη σύζυγο”.

»Η επικαλούμενη “απιστία”, η “ανηθικότητα” της συζύγου (όπως παλιότερα και της αδερφής ή της κόρης), η “εγκατάλειψη του συζύγου” και άλλες παρόμοιες αφορμές, που συγκροτούν την αιτία της τιμώρησης της γυναίκας, έμμεσα δικαιολογούν τελικά τις πράξεις του δράστη, φέρνοντας αυτόν στο προσκήνιο ως υποκείμενο μιας τραγικής ιστορίας ματαίωσης και προδοσίας. Δεν είναι, εξάλλου, τυχαίο ότι τα ελληνικά δικαστήρια έχουν υπάρξει ιδιαιτέρως επιεική με τους δράστες τέτοιων εγκλημάτων. Η δε γυναίκα στις περιπτώσεις αυτές, όταν δεν εμφανίζεται ως “μοιραία”, και άρα υπεύθυνη γι’ αυτό που της συνέβη, θυματοποιείται σε ακραίο βαθμό – με αποτέλεσμα, και στις δύο περιπτώσεις, να χάνεται ως αυτόνομο υποκείμενο δράσης και, ως εκ τούτου, να αποσιωπάται η δική της αφήγηση των πραγμάτων. Πίσω από την επίκληση της “τιμής” ή του “πάθους” υπάρχει η βαθιά πεποίθηση της δικαιολογημένης κυριαρχίας πάνω στη γυναίκα και του καθολικού ελέγχου της στο όνομα του γάμου και της επαναφοράς στην οικογενειακή τάξη, όποια κι αν είναι αυτή».

Η Βαλμπόνα νοσηλεύεται στο ΚΑΤ. Τους επόμενους 5 μήνες της ζωής της θα βρίσκεται καθηλωμένη στο ίδιο δωμάτιο. Χωρίς δουλειά, χωρίς αναπηρική σύνταξη, χωρίς αποκλειστικές νοσοκόμες, χωρίς φίλους. Ακούει τα παιδιά της στο τηλέφωνο. Ακούει και τον Θεοφάνη. Που τις πρώτες μέρες την έπαιρνε για να την απειλήσει, και τώρα της ζητάει να τον συγχωρήσει. Γιατί… την αγαπούσε.

 

 

Βιβλιογραφία

•  Νόμος 3500/2006: Για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας και άλλες διατάξεις  (ΦΕΚ Α΄ 232/24-10-2006)
• Ενδοοικογενειακή βία και κοινωνική ένταξη αλλοδαπών γυναικών, Σάκκουλας Αντ. Ν., Αθήνα 2008
• Ιωσηφίνα Τσουδερού, Ενδοοικογενειακή βία και η θεσμική προστασία των γυναικών, Παρασκήνιο, Αθήνα 2009
• Ορέστης Γιωτάκος, Μαρία Τσιλιάκου, Ο κύκλος της κακοποίησης : Ενδοοικογενειακή βία, σεξουαλική κακοποίηση, trafficking, bullying, Αρχιπέλαγος, Αθήνα 2008
• Ενδοοικογενειακή βία: προοπτικές μετά τον Ν. 3500/06 : Πρακτικά επιμορφωτικής ημερίδας 28/06/2007, Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα 2008
• Μαρία Δημοπούλου – Λαγωνίκα, Γιώτα Κατσίκη, Μπαϊτζάρ Μαρντικιάν – Γαζεριάν (επιμ.), Ενδοοικογενειακή βία : Διεπιστημονική προσέγγιση στην πρόληψη και την αντιμετώπιση, Συμβούλιο Επιμόρφωσης στην Κοινωνική Εργασία (Σ.Ε.Κ.Ε.), ΑΩ Εκδόσεις, Αθήνα 2008
• Εμμανουέλα Ε. Γεωργιακάκη, Ενδοοικογενειακή βία, Αντ. Ν., Σάκκουλας, Αθήνα 2007

 

 

Σύνδεσμοι

• ΤΑ ΝΕΑ: «Θα ξανασταθώ στα πόδια μου»
• ΕΛ.ΑΣ.: Ενδοοικογενειακή βία
• Blog: Ενδοοικογενειακή βία
• Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων: Δράσεις για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών
• UNICEF: Ενδο-οικογενειακή βία εναντίον γυναικών και κοριτσιών
• ΤVXS: «Δεν σωπαίνουμε» για την ενδοοικογενειακή βία
• Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας: Ενδο-Οικογενειακή Βία κατά των Γυναικών: Πρώτη Πανελλαδική Επιδημιολογική Έρευνα

 

Άρθρα της «Ελευθεροτυπίας»

• Φρίκη με αλυσοπρίονο (13/4/2009)
• Γυναίκες διαδηλώνουν για τον ακρωτηριασμό στην Καλαμάτα  (15/4/2009)