Ντίνα Δασκαλοπούλου – Δημοσιογράφος » Η Παλαιστίνια Σουάντ Αμίρι

Η Παλαιστίνια Σουάντ Αμίρι

Η πόλη μου είναι σαν μια τεράστια φυλακή

Να είσαι παντρεμένη και να ευγνωμονείς την πεθερά σου; Να είσαι παλαιστίνια και να ευγνωμονείς τον Σαρόν; Κι όμως, «ο Σαρόν και η πεθερά μου» επέτρεψαν στην Σουάντ Αμίρι να μεταφραστεί σε 14 γλώσσες, να κάνει αλλεπάλληλα μπεστ σέλερ, να βλέπει το έργο της σε διαδοχικές θεατρικές παραστάσεις και να ετοιμάζεται να το δει και στον κινηματογράφο.

«Εγινα συγγραφέας κατά λάθος στα 50 μου. Μπορεί στα 60 να γίνω χορεύτρια». Η αίθουσα σείεται για πολλοστή φορά από τα γέλια, ενώ σκέφτομαι ότι η φράση «τι τραβάτε κι εσείς οι χορεύτριες» κολλάει γάντι στην Σουάντ Αμίρι. Τετριμμένο το αστείο, αλλά αυτή η ψηλόλιγνη, εντυπωσιακή γυναίκα τα ήθελε και τα έπαθε.

Διότι όταν γεννιέσαι στη Δαμασκό μέσα σε μια οικογένεια διανοουμένων και μεγαλώνεις στο Αμάν και σπουδάζεις στη Βηρυτό, στο Μίτσιγκαν και στο Εδιμβούργο, τι δουλειά έχεις στα κατεχόμενα; Κι όταν είσαι καθηγήτρια αρχιτεκτονικής, τι γυρεύεις ως υπουργός στην κυβέρνηση του Αραφάτ; Κι όταν είσαι μια μουσουλμάνα σύζυγος, πως γυρίζεις τον κόσμο με μια βαλίτσα στο χέρι;

Δεν φταίει μόνο ο έρωτας που πριν 26 χρόνια η Σουάντ άφησε το σπίτι της στο Αμάν για να εγκατασταθεί στη Ραμάλα. Φταίνε οι παιδικές της μνήμες από τις βόλτες στην πόλη και τα παιχνίδια στην αυλή του ξενοδοχείου Οντέ και τα γλυκά του ζαχαροπλαστείου Ζαλατίμο. Μα πιο πολύ από όλα φταίει το διαολεμένο της πείσμα. Κατεχόμενη ή όχι, «στο κάτω κάτω της γραφής Παλαιστίνη είναι», είπε. Κι αποφάσισε να ζήσει σε μια γειτονιά γεμάτη σκόνη από τις ισραηλινές μπουλντόζες που γκρεμίζουν τα σπίτια των παλαιστινίων. Και κρατήρες στην άσφαλτο από τα ερπυστιοφόρα. Και να χρειάζεται άδεια του στρατού για να μπαινοβγαίνει στην ίδια της την πόλη. Και γείτονες που μια μέρα εξαφανίζονται γιατί τους έκλεισαν στη φυλακή ή που φοράνε κουκούλα και γίνονται δωσίλογοι.

Ετσι λοιπόν οι αποκλεισμοί και οι κατ’ οίκον περιορισμοί έγιναν μέρος της καθημερινότητάς της. Κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού του 2001 γεννήθηκε αυτό το βιβλίο. Η Σουάντ έμεινε στο σπίτι για εβδομάδες. Διάβαζε, έτρωγε, κοιμόταν και ντάντευε την πεθερά της. Ζούσε δηλαδή σε καθεστώς … διπλής κατοχής: έξω ο Σαρόν, μέσα η πεθερά. Ο μόνος τρόπος που είχε για να δραπετεύει ήταν να στέλνει email στους φίλους της. Μια πολύ στενή της φίλη είναι ιταλίδα ευρωβουλευτής. Εκείνη αποφάσισε ότι αυτά τα email πρέπει να τα διαβάσει κάθε μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει στα κατεχόμενα. Κι εκείνη τα πήγε σε έναν ιταλό εκδότη. Μετά όλα έγιναν αστραπιαία: το βιβλίο μεταφράστηκε σε 14 γλώσσες, έγινε θεατρικό έργο και τώρα θα γυριστεί και για τον κινηματογράφο.

– «Ο Σαρόν και η πεθερά μου» δεν είναι αναμενόμενος τίτλος για ένα πολιτικό βιβλίο. Κι έχω την εντύπωση ότι μέρος της παγκόσμιας επιτυχίας που σημειώνει το βιβλίο σας οφείλεται και στον ευρηματικό του τίτλο.

– Η πεθερά μου είναι 95 χρονών. Το σπίτι της βρίσκεται δίπλα στο αρχηγείο του Αραφάτ, το οποίο πολιορκούσαν οι ισραηλινοί το 2002. Μετά από 12 μέρες αποκλεισμού, όπου εκείνη επιβίωνε μόνη χωρίς νερό, ηλεκτρικό και τηλέφωνο, αποφάσισα να πάω και να την φέρω σπίτι μου. Για να φτάσω στο διαμέρισμά της αναγκάστηκα να πηδάω μέσα από τις αυλές των γειτόνων – απαγορευόταν να κυκλοφορούμε στους δρόμους. Κι όταν έφτασα τελικά, εκείνη άρχισε: να πάρω το κόκκινο φόρεμα ή το κίτρινο; Να πάρω την μπιγκόνια μου; Να πάρω τις ελαιογραφίες μου; Θύμωσα πάρα πολύ μαζί της – κινδυνεύαμε κάθε λεπτό. Μέχρι που γυρίζει και μου λέει: «από την άλλη πόλη που μας έδιωξαν δεν μας επέτρεψαν να επιστρέψουμε ποτέ». Ετσι λοιπόν, ο Σαρόν είναι το σύμβολο μιας στρατοκρατικής πανίσχυρης δύναμης. Η πεθερά μου είναι άοπλη κι ανυπεράσπιστη, όπως ο λαός μου. Πολλές φορές ο κόσμος νομίζει ότι στην Παλαιστίνη αναμετρόνται δυο οργανωμένοι στρατοί. Δεν είναι αλήθεια. Είναι ένας πανίσχυρος στρατός που κρατά ένα έθνος υπό κατοχή. Πάντως, όσο η πόλη μου ήταν υπό την κατοχή του Σαρόν, το διαμέρισμά μου ήταν υπό την κατοχή της πεθεράς μου…

– Οπως γελάμε τώρα, έτσι γέλασα διαβάζοντας το βιβλίο σας. Δεν έχω ξαναδιαβάσει ποτέ μια ιστορία τόσο τραγική ιστορία γελώντας τόσο πολύ.

– Μιλάω με ένα σαρκαστικό τρόπο, με μαύρο χιούμορ. Ετσι είμαι, γελάω πάντα πολύ με τον εαυτό μου. Το γέλιο είναι ένας τρόπος αντίστασης. Ζω υπό καθεστώς κατοχής τα τελευταία 25 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι ο στρατός παρεμβαίνει στη ζωή μου κάθε στιγμή. Δεν μπορώ να πάω όπου θέλω, δεν μπορώ να περπατήσω όποια ώρα θέλω, δεν μπορώ να οδηγήσω χωρίς άδεια. Στην Παλαιστίνη είτε θα γελάς είτε θα κλαίς – δεν υπάρχει χώρος για άλλα συναισθήματα. Είναι μια ζωή δύσκολη και πολλές φορές σουρεαλιστική. Οταν ας πούμε το σκυλάκι μου μπορεί να επισκεφθεί την Ιερουσαλήμ, ενώ εγώ δεν μπορώ, τι να κάνω; Για να περάσω το check point έδειξα το διαβατήριο της Νούρα και μου επέτρεψαν την είσοδο ως… συνοδό της. Το ίδιο συμβαίνει και στα αεροδρόμια: τα διαβατήριά μας έχουν μια λευκή ταμπέλα που δείχνει ότι είμαστε Παλαιστίνιοι κι έτσι περιορίζουν τις μετακινήσεις μας, αφού χρειαζόμαστε πλήθος αδειών και εγγράφων για να ταξιδέψουμε.

– Σας μαρκάρουν δηλαδή με τον ίδιο τρόπο που οι Ναζί μάρκαραν τους Εβραίους. Μόνο που το αστέρι ήταν κίτρινο.

– Δεν θέλω να κάνω τέτοιες συγκρίσεις.

– Δεν είναι τραγική ειρωνεία;

– Είναι θλιβερό που ένας λαός ο οποίος έχει υποφέρει τόσο πολύ μένει ασυγκίνητος μπροστά στο δράμα ενός άλλου λαού. Τα ΜΜΕ προβάλλουν μόνο τα μεγάλα γεγονότα, όμως ποτέ δεν βλέπετε πως είναι η καθημερινή ζωή 3,5 εκατομμυρίων Παλαιστινίων. Για να μπω στη Ραμάλα, πρέπει να περάσω μέσα από μια είσοδο που μοιάζει με τις κυκλικές πόρτες των ξενοδοχείων και μετά να μου κάνουν σωματικό έλεγχο. Η πόλη μου είναι σαν μια τεράστια φυλακή. Σαν να ζούμε το απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής.

– Το βιβλίο σας έχει μεταφραστεί στα εβραϊκά. Τι γράφουν οι εφημερίδες του Ισραήλ;

– Μου έγραψαν μια πάρα πολύ θετική κριτική στη Χααρέτζ πριν δυο χρόνια. Το βιβλίο πηγαίνει καλά, πουλάει στο Ισραήλ.

– Δεν είναι σοκαριστικό για τον μέσο Ισραηλινό;

– Υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν πολύ καλά τι γίνεται στα κατεχόμενα και υποστηρίζουν τον αγώνα μας. Υπάρχουν όμως κι άλλοι που δεν θέλουν να ξέρουν. Γιατί αν μάθουν θα πρέπει να αρνηθούν να πολεμήσουν στα κατεχόμενα. Βεβαίως, τους αντιρρησίες τους στέλνουν φυλακή. Μου έγραψε ένα πολύ συγκινητικό γράμμα η μητέρα ενός από αυτούς. Ο γιος της διάβασε το βιβλίο στο κελί του. Μου έγραψε κι ένας πιτσιρίκος 14 χρονών. Ντρέπομαι πολύ για τη χώρα μου, έγραφε, και θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι δεν πρόκειται ποτέ να υπηρετήσω αυτό το στρατό.

– Είναι πιο εύκολο να επιβιώσει μια γυναίκα ή ένας άντρας στα κατεχόμενα;

– Νομίζω μια γυναίκα ή τουλάχιστον εγώ που είμαι πιά μεσήλικη και μπορώ να λέω διάφορα τρελά πράγματα. Οταν μια φορά επέστρεφα από το Λονδίνο μου έκαναν έλεγχο στο αεροδρόμιο. Με ρωτούσαν γιατί είχα πάει εκεί και ποιούς είδα. «Είχα πάει για χορό», τους λέω. Αν ένας άντρας έλεγε την ίδια παλαβομάρα θα πήγαινε σίγουρα φυλακή. Ενας στους τρεις Παλαιστίνιους έχει φυλακιστεί τουλάχιστον μια φορά.

– Στο βιβλίο σας περνάει ένα κλίμα γενικευμένης ανασφάλειας: οι άνθρωποι βγαίνουν για ψωμί και δεν ξέρουν αν θα γυρίσουν σπίτι τους.

– Στα κατεχόμενα δεν είσαι ασφαλής ούτε μέσα στο ίδιο σου το σπίτι. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να εισβάλει και να το καταλάβει ο στρατός ή αν αργήσεις να τους ανοίξεις νυχτιάτικα την πόρτα μπορεί να την ανατινάξουν. Ο μικρούλης γείτονας μου, ο Μπαζίλ, σοκαρίστηκε τόσο πολύ την τελευταία φορά που έπαψε από τότε να μιλάει. Κι έπειτα βγαίνουν οι ισραηλινοί και λένε στα ΜΜΕ ότι θέλουν ειρήνη; Ποια ειρήνη;

– Υπήρξατε υπουργός του Αραφάτ, συμμετείχατε στις ειρηνευτικές συνομιλίες με τον Ράμπιν. Γιατί παραιτηθήκατε από την κυβέρνηση;

– Στην κυβέρνηση συμμετείχαν πολιτικοί ακτιβιστές χωρίς εμπειρία στη διοίκηση. Αναπόφευκτα, μπλέξαμε με πολλή γραφειοκρατία κι εγώ είμαι πολύ ανυπόμονη.

– Τι θυμάστε από τον Αραφάτ;

– Κανένας πρόεδρος στον κόσμο δεν ήξερε τόσα πολλά για τους ανθρώπους του όσα ο Αραφάτ. Μάθαινε για τον καθένα από εμάς τα πάντα και ρωτούσε με μεγάλο ενδιαφέρον για τα πάντα: για τις σπουδές της κόρης σου, για τη γιαγιά σου που είναι στο νοσοκομείο, για τον άντρα σου που λείπει στο εξωτερικό. Ηταν ένας πολύ ζεστός άνθρωπος. Στην Παλαιστίνη ακόμα και οι αντίπαλοί του έχουν τη φωτογραφία του στα σπίτια τους. Τα συναισθήματά μας απέναντί του είναι σχιζοφρενικά: τον λατρεύουμε γιατί έβαλε ξανά την Παλαιστίνη στον παγκόσμιο χάρτη κι έκανε το πρόβλημά μας διεθνές. Και τον μισούμε γιατί ήταν τόσο συγκεντρωτικός που δεν άφησε το κράτος μας να οργανωθεί.

– Είναι καλύτερα τα πράγματα τώρα;

– Οχι. Εξαιτίας του Αραφάτ η Φατάχ είναι ένα προσωποπαγές κόμμα και για αυτό απέτυχε. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να τονωθεί ο μουσουλμανικός φονταμενταλισμός. Δεν ψήφισαν υπέρ των φονταμενταλιστών αλλά κατά της Φατάχ. Το πρόβλημα είναι ότι εμείς απομακρυνθήκαμε από την κοινότητα, την ώρα που οι φονταμενταλιστές δουλεύουν όλο και πιο στενά μαζί της. Κι επίσης, η κατοχή συνεχίζεται παρότι υπογράψαμε τη συμφωνία ειρήνης, παρότι αναγνωρίσαμε το Ισραήλ. Οπότε, όταν οι άνθρωποι βλέπουν ότι στη ζωή τους τίποτα δεν έχει αλλάξει, ότι οι Ισραηλίτες εξακολουθούν να τους διώχνουν από τα σπίτια τους, να γκρεμίζουν τα μνημεία τους, να ξεριζώνουν τα δέντρα τους, σκέφτονται «τι στα κομμάτια τη θέλαμε την ειρήνη». Οταν οι άνθρωποι χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην πολιτική, στην Ευρώπη, στην Αμερική, στρέφονται στο θεό. Αυτό ήταν ένα σκληρό μάθημα για όλους εμάς που νομίζαμε ότι αρκούσε το ότι η PLO ηγούνταν του λαού επί 40 χρόνια για να μας εκλέξει ξανά. Και πρέπει επίσης να καταλάβουμε ότι με τη συνεχιζόμενη κατοχή των εδαφών μας, τον πόλεμο στο Ιράκ και την αντιαραβική πολιτική, ο κόσμος θα γίνεται όλο και πιο εθνικιστής και όλο και πιο θρησκευόμενος».

– Ταξιδέψατε στις ΗΠΑ για την προώθηση του βιβλίου. Πως σας αντιμετώπισαν εκεί;

– Οι Αμερικανοί είναι αδιάφοροι για το τι γίνεται έξω από τη χώρα τους. Κι έχουν υποστεί και μια φοβερή πλύση εγκεφάλου κατά των Αράβων. Το βιβλίο κυκλοφόρησε τον περασμένο Νοέμβριο και δεν είχε την καλύτερη υποδοχή. Ομως πρέπει να πω ότι υπάρχουν πολύ ευαισθητοποιημένοι αμερικανοί, όπως και ισραηλίτες. Υπάρχουν ισραηλίτες που δένονται επάνω στα σπίτια μας ή τα δέντρα μας για να μην τα γκρεμίσουν οι μπουλντόζες του κράτους τους.

Βιβλιογραφία

Σουάντ Αμίρι, Ο Σαρόν και η πεθερά μου, Τυπωθήτω, Αθήνα 2005
Suad Amiry, Sharon and My Mother-in-Law : Ramallah Diaries, Anchor Books, 2006 (πιο πρόσφατη έκδοση)
Suad Amiry, Nothing to Lose but Your Life : An 18-Hour Journey with Murad, Bloomsbury Qatar Foundation Publishing, 2010

Σύνδεσμοι

Άρθρα της «Ελευθεροτυπίας»