Ντίνα Δασκαλοπούλου – Δημοσιογράφος

Κριστιάνια

Η Κριστιάνια δεν παραδίνεται

Μην πατάτε το «λιβάδι της Ειρήνης»

Το τελευταίο προπύργιο της «αυτοδιαχείρισης» δέχεται επίθεση! Η δανέζικη κυβέρνηση αποφάσισε να ξεφορτωθεί την Κριστιάνια, την πόλη-απομεινάρι του Μάη του ’68, που λειτουργούσε με δικούς της νόμους και κανόνες. Σκέφτηκε ότι είναι ένα «φιλέτο» ζουμερό για το ιδιωτικό κεφάλαιο, φόρεσε τη στολή του σεφ και ετοιμάζεται να σερβίρει. Οι κάτοικοί της αντιδρούν σθεναρά, ένα κίνημα συμπαράστασης αναπτύσσεται στην Ευρώπη, κι όλοι περιμένουν να δουν αν τα χρήματα θα αγοράσουν την… ουτοπία.

O Ιούλιος Καίσαρ συλλαμβάνει ένα διαβολικό σχέδιο για να κατακτήσει τους ανυπότακτους Γαλάτες που τολμούν να αντιστέκονται ακόμα. Αποφασίζει να μετατρέψει το μικρό χωριό τους σε προάστιο. Για το σκοπό αυτό καλείται ο αρχιτέκτων Ορθογώνιους. Ετσι, όταν οικοδομείται και κατοικείται η «Κατοικία των Θεών», η ζωή στο μικρό γαλάτικο χωριό αλλάζει και το χρήμα ρέει άφθονο. Οι χωριάτικες νοοτροπίες θα αλλάξουν; Το μικρό χωριό θα αλλοτριωθεί; Και, εντέλει, εκεί όπου απέτυχαν τα όπλα, μπορεί να πετύχουν τα χρήματα;

Δεν ξέρω αν διαβάζει Αστερίξ ο Δανός πρωθυπουργός, αλλά ο Ιούλιος Καίσαρ… είναι μέσα στο μυαλό του. Διότι ακριβώς με τον ίδιο τρόπο επιδιώκει η δανέζικη κυβέρνηση να ξεφορτωθεί το μοναδικό γαλατικό χωριό που απέμεινε στην Ευρώπη. Την «Ελεύθερη Πόλη» -ή κατά κόσμον Κριστιάνια- της Κοπεγχάγης.

Αυτά τα 34 μόλις εκτάρια είναι το τελευταίο ζωντανό κύτταρο του παρισινού Μάη που ανασαίνει ακόμα στη γέρικη ήπειρό μας. Μια γειτονιά μυθική που φτιάχτηκε τις ζεστές μέρες του ’70, όταν μια χούφτα φρικιά και ονειροπόλοι κατέλαβαν μια εγκαταλελειμμένη στρατιωτική βάση στην Κοπεγχάγη. Σε αυτή τη μεγάλη έκταση -με τα κτίρια διοίκησης και τα τολ- τα παιδιά των λουλουδιών ζωγράφισαν τους γκρίζους τοίχους, έφεραν τα τροχόσπιτά τους κι οργάνωσαν τη ζωή τους αποφασισμένοι να ζήσουν την ουτοπία.

Τριάντα χρόνια αργότερα, το τελευταίο προπύργιο της ουτοπίας απειλείται με αφανισμό. Διά της οικιστικής ανάπτυξης, βεβαίως βεβαίως. Ολα ξεκίνησαν όταν πριν από λίγους μήνες το δανέζικο κοινοβούλιο υιοθέτησε νομοσχέδιο που προβλέπει ότι η Κριστιάνια δεν είναι πια αυτοδιαχειριζόμενος ελεύθερος χώρος, αλλά κρατική ιδιοκτησία. Για μερικά δισεκατομμύρια κορόνες, η κυβέρνηση παραχωρεί το «Λιβάδι της ειρήνης» στο ιδιωτικό κεφάλαιο, ώστε η περιοχή «να αναπτυχθεί οικιστικά». Οι εργολάβοι μπορούν άνετα να γκρεμίσουν, να χτίσουν, να σαρώσουν την ελεύθερη πόλη. Και οι περίπου 800 κάτοικοί της καλούνται είτε να αγοράσουν τα υπό κατάληψη σπίτια τους είτε να αποχωρήσουν οριστικά.

Η τελική ημερομηνία αποχώρησης των Κριστιανιτών από το «Λιβάδι της Ειρήνης» υποτίθεται ότι θα ήταν η 1η Γενάρη. Εχει προηγηθεί ένας καυτός Σεπτέμβρης, με εφόδους της αστυνομίας στην πόλη και μαζικές συλλήψεις (τις μαζικότερες ίσως στην ιστορία της Δανίας), βίαια επεισόδια και ειρηνικές πορείες κι ένα κύμα συμπαράστασης από όλη την Ευρώπη. Προς το παρόν, καμία κίνηση δεν έχει γίνει από καμία πλευρά: Οι Κριστιανίτες οργανώνουν την αντεπίθεσή τους σε πολιτικό αλλά και δικαστικό επίπεδο (επιχειρώντας την κατάργηση του νόμου ως αντισυνταγματικού), ενώ η κυβέρνηση δεν έχει προβεί σε καμία κίνηση έξωσής τους από την πόλη τους.

Την ίδια ώρα, χιλιάδες άνθρωποι από όλο τον κόσμο βομβαρδίζουν τη δανέζικη κυβέρνηση με επιστολές διαμαρτυρίας, ενώ το ισχυρότερο συνδικάτο οικοδόμων της χώρας δηλώνει ότι δεν πρόκειται να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε εργασία μέσα στην ελεύθερη πόλη. Οπότε, το μήνυμα είναι απλό: μολών λαβέ. Το γαλατικό χωριό δεν παραδίδεται, ελάτε να το πάρετε.

Το παράδοξο είναι ότι αυτή η αυτοδιαχειριζόμενη πόλη έχει αναγνωρισθεί από το 1987 με νόμο ως «κοινωνικό πείραμα» αντικουλτούρας που προστατεύεται, ενώ οι κάτοικοί της έχουν δικαίωμα χρήσης της γης (όχι όμως κτήσης της). Τι άλλαξε τόσο πολύ στη Δανία και η κυβέρνησή της θέλει να το «ομαλοποιήσει»; Ακόμα και στη δεκαετία του ’90, όταν τα «βαποράκια» αρμένιζαν ασύδοτα στο χωριό (το οποίο διαθέτει τη μοναδική… Οδό βαπορακίων στον κόσμο), ουδείς είχε σκεφτεί να βάλει λουκέτο στην Κριστιάνια. Η αστυνομία έκανε επιχειρήσεις σκούπα των εμπόρων και οι ίδιοι οι Κριστιανίτες απέβαλλαν από την κοινότητα τους συγχωριανούς τους που πουλούσαν σκληρά ναρκωτικά. Το πρόβλημα των ναρκωτικών δεν λύθηκε ασφαλώς για τη Δανία, απλώς οι έμποροι μετακινήθηκαν σε άλλες γειτονιές της Κοπεγχάγης, ενώ στην Κριστιάνια διακινείται ελεύθερα μόνο χασίς. Οπότε;

«Είναι απολίθωμα μιας άλλης εποχής», ισχυρίζονται κάποιοι δημοσιογράφοι. «Είναι μνημείο και πρέπει να προστατευθεί», ισχυρίζονται κάποιοι άλλοι. «Το πείραμά μας πέτυχε και γι’ αυτό είναι απειλητικό για τη συντηρητική Ευρώπη», αντιτείνουν οι Κριστιανίτες. «Είναι ζήτημα ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού», λέει η κυβέρνηση. Και το ερώτημα παραμένει, μέχρι το επόμενο επεισόδιο: Οι χωριάτικες νοοτροπίες θα αλλάξουν; Το μικρό χωριό θα αλλοτριωθεί; Και, εντέλει, εκεί όπου απέτυχαν τα όπλα, μπορεί να πετύχουν τα χρήματα;

Μαθήματα ελευθερίας και επιχειρηματικότητας

Η μακριά, πολύχρωμη και ταραχώδης ιστορία της Κριστιάνια ξεκινά στα 1970, όταν μια ομάδα κατοίκων της περιοχής γκρέμισε τους φράχτες μια εγκαταλελειμμένης στρατιωτικής βάσης στην Κοπεγχάγη. Το αρχικό σχέδιο ήταν να εξασφαλίσουν ελεύθερο χώρο για να παίζουν τα παιδιά τους. Σιγά σιγά, άρχισαν να κατοικούν στα στρατιωτικά κτίρια ή να μεταφέρονται στη γειτονιά τροχόσπιτα. Σύντομα η Κριστιάνια ανακηρύχθηκε σε αυτοδιαχειριζόμενη περιοχή, με δικό της σύστημα διακυβέρνησης, δικούς της νόμους και δικό της νόμισμα.

Σήμερα είναι ένα πλήρως οργανωμένο χωριό και – έκπληξη! – οι κάτοικοί του θεωρούνται οι πλέον δραστήριοι επιχειρηματίες της Δανίας, εφόσον στην Κριστιάνια λειτουργούν οι περισσότερες κατά κεφαλήν επιχειρήσεις της χώρας. Διαβάζουμε μάλιστα στο διαδίκτυο ότι αμερικανοί καθηγητές οικονομίας κάνουν έρευνες προσπαθώντας να εξηγήσουν το φαινόμενο και έχουν καταλήξει ότι «το ελεύθερο και δημιουργικό περιβάλλον ενισχύει την επιχειρηματικότητα». Το πιο χαρακτηριστικό προϊόν του χωριού είναι τα ποδήλατα, που δημιούργησαν οι κάτοικοί του για να μετακινούνται στην «ελεύθερη αυτοκινήτων» πόλη τους. Πρόκειται για χειροποίητες κατασκευές, που πλέον εξάγονται σε όλο τον κόσμο.

Μια εξουσία με φαντασία

…και μεγάλη ελευθερία ασφαλώς. Η Κριστιάνια είναι μια αυτοδιαχειριζόμενη πόλη με αμεσοσυμμετοχικούς θεσμούς. Το ανώτατο όργανό της είναι το Συμβούλιο των Κατοίκων. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με ομόφωνη συναίνεση και όχι κατά πλειοψηφία. Τη διαχείριση της καθημερινής ζωής έχουν διάφορες επιτροπές (επικοινωνίας, ανακύκλωσης, προμηθειών κ.λπ.). Για να γίνει κάποιος μόνιμος κάτοικος της πόλης θα πρέπει να τον αποδεχθεί το Συμβούλιο των Κατοίκων, το οποίο μπορεί να αποβάλει κάποιον Κριστιανίτη αν θεωρήσει ότι βλάπτει το σύνολο (όπως έγινε το 1992 με τους εμπόρους σκληρών ναρκωτικών).

Στην Κριστιάνια δεν υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο, ισχύουν όμως 4 απαράβατοι νόμοι: όχι σκληρά ναρκωτικά, όχι όπλα, όχι χρήση βίας, όχι ιδιοκτησία. Η πόλη έχει υιοθετήσει τα πιο προηγμένα συστήματα ανακύκλωσης, είναι η πρώτη που απέκτησε συνδέσεις υψηλής ταχύτητας στο διαδίκτυο, ενώ επιδοτείται από το υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας για τα πρότυπα ιδρύματα περίθαλψης και προστασίας που διαθέτει.

Βιβλιογραφία

Micronations: Freetown Christiania, Books LLC, 2010
Political Organizations inDenmarkby Ideology: Anarchist Organizations inDenmark,FreetownChristiania, Books LLC, 2010
Susanne Jacobi, Christiania Guide, Christianites, 2006
Counterculture Communities: Freetown Christiania , Books LLC, 2010
Geography of Copenhagen: Freetown Christiania, Books LLC, 2010
Geography of New Brunswick: Freetown Christiania, Books LLC, 2010