Επαναστάτες με πτυχία
Αν η μισή τους καρδιά βρίσκεται εδώ, η άλλη μισή πού βολοδέρνει; Συναντήσαμε γάλλους φοιτητές που σπουδάζουν στην Αθήνα. Τους ρωτήσαμε αν τους έχει πάρει η μυρωδιά από τα δακρυγόνα. Κάποιοι έφυγαν εκνευρισμένοι. Οσοι έμειναν λένε το δικό τους οργισμένο «non» στο νόμο Βιλπέν. Και ο γάλλος πρέσβης Μπρούνο Ντελέ κλείνει με νόημα το μάτι στο γιο του, φοιτητή της Σορβόννης.
Αν δεν σπούδαζαν στην Ελλάδα, θα ήταν στους δρόμους να διαδηλώνουν εναντίον του νόμου Βιλπέν στο Παρίσι ή σπίτι τους; Και τώρα που μαθαίνουν τα γεγονότα από μακριά πώς νιώθουν και πόσο τους αφορά το όλο θέμα; Ηπιαμε καφέ με κάποιους γάλλους φοιτητές στην Αθήνα και ακούσαμε και αυτούς που «δίνουν τη μάχη» από εδώ, αλλά κι αυτούς που θέλουν να «κάτσουν στα αυγά τους».
Μια τεραστίων διαστάσεων κυρία βγάζει βόλτα με το λουράκι ένα μικροσκοπικό μαύρο τσιουάουα. Ξαφνικά, εκείνη αφηνιάζει κι αρχίζει να δαγκώνει το τσιουάουα. Oπως όλοι γνωρίζουμε, αυτός είναι ο ορισμός της είδησης. Οπότε, αυτό το φλεγόμενο Μάρτη, είδηση θα είναι να συναντήσεις γάλλους φοιτητές και να σου πουν ότι αυτή η εξέγερση δεν τους συγκινεί. «Δεν υπάρχει τέτοια περίπτωση», έλεγα στον αρχισυντάκτη μου, αλλά οι ουρανοί ήταν ανοιχτοί και μ’ άκουγαν. Γιατί, πολύ σύντομα, η χοντρή δεν θα δάγκωνε απλώς το σκυλάκι – θα το κατασπάραζε.
Μόλις δυο 24ωρα μετά τη στιγμή που έχω ξεστομίσει την προπετή φράση «δεν υπάρχει τέτοια περίπτωση», βρίσκομαι μπροστά σε ένα τραπέζι με άδεια κουτιά μπίρας, ξέχειλα τασάκια με γόπες Γκολουάζ και καμιά δεκαριά Γάλλους που μιλάνε όλοι μαζί. Είναι φοιτητές που κάνουν Erasmus στην Αθήνα και νέοι εργαζόμενοι που κάνουν εδώ την πρακτική τους. Και δεν πλακώνονται για τον Σαρκοζί και τον Βιλπέν, αλλά για το αν θα φωτογραφηθούν με φόντο τα συνθήματα του Μάρτη.
Αυτή η εξέγερση δεν είναι όλων των Γάλλων, αυτός ο Μάρτης δεν συγκινεί όλους τους φοιτητές κι αυτές οι φωτογραφίες από τις αντί-διαδηλώσεις που βλέπω στα πρακτορεία είναι εξίσου αληθινές με τις άλλες, εκείνες με τα αγόρια και τα κορίτσια με τα φλογάτα μάγουλα. Εκείνες που αγαπώ. Αλλά είμαι διατεθειμένη να ακούσω κι αυτό που δεν αγαπώ. Και τον Ζερόμ που όταν μεγαλώσει θέλει να γίνει στέλεχος και κάνει την πρακτική του σε κάποια τράπεζα στην Ελλάδα. Και τη Ζαν με το πουά φορεματάκι που κάνει επίσης πρακτική και λέει πως θα ήταν άδικο προς τη Γαλλία να μιλήσει εναντίον της την ώρα, μάλιστα, που η πρακτική της επιδοτείται. Και την Κλοντίν που «δεν θέλει καν να μιλήσει για πολιτική. Να μας πει πως τα περνάει στην Ελλάδα;».
Η ομάδα έχει χωριστεί στα δύο: εκείνοι που θέλουν να μιλήσουν κι εκείνοι που δεν θέλουν. Εκείνοι που είναι εναντίον του νόμου Βιλπέν κι εκείνοι που είναι υπέρ. Δυστυχώς, ούτε εσείς ούτε εγώ θα μάθουμε ποτέ γιατί ο Ζερόμ και ακόμη 4 νεαροί Γάλλοι από αυτή την παρέα πιστεύουν ότι «η πρόταση Βιλπέν είναι μια κάποια λύση». Δυο ώρες αργότερα, αποχωρούν χωρίς να μας κάνουν έστω μια δήλωση.
Αυτός ο διχασμός που βλέπω να εξελίσσεται μπροστά μου δίνει γλαφυρά μια μικρογραφία της Γαλλίας σήμερα: εκείνοι που ψήφισαν «όχι» στο ευρωσύνταγμα κι εκείνοι που ψήφισαν «ναι». Εκείνοι που είδαν με κατανόηση την εξέγερση των γκέτο κι εκείνοι που στους μετανάστες βλέπουν τον εχθρό του λαού. Εκείνοι που καταλαμβάνουν το πανεπιστήμιο κι εκείνοι που διαμαρτύρονται γιατί χάνουν μαθήματα. Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με τα μεγάλα της ναι και τα μεγάλα της όχι.
«Ευτυχώς. Επιτέλους, κάτι κινείται». Ο Σοφιάν με το φουλάρι στα μαλλιά (και την έξαψη για την πορεία των ελλήνων φοιτητών, στην οποία πήγε σήμερα το μεσημέρι, και τις απορίες για τους έλληνες μπάτσους) δεν ξέρει ότι ακριβώς την ίδια φράση μού έλεγε κάποιες ώρες πριν ο γάλλος πρέσβης. Μάλλον θα έμενε έκπληκτος αν ήξερε ότι την ώρα που εκείνος προσπαθούσε να φτάσει στην πρεσβεία και οι μπάτσοι του έκλειναν το δρόμο, ο Μπρούνο Ντελέ προσπαθούσε να εξηγήσει σε μια ελληνίδα δημοσιογράφο γιατί ο Σοφιάν κι οι φίλοι του είναι τόσο θυμωμένοι. «Αυτή η εξέγερση δεν έχει καμία σχέση με το Μάη του ’68. Τότε τα παιδιά των καλοζωισμένων αστών έπαιζαν τους επαναστάτες και μιλούσαν για την ουτοπία, τον έρωτα, την ποίηση. Τώρα κανείς δεν αστειεύεται. Αυτή είναι μια εξέγερση που πυροδότησε το άγχος των παιδιών για το μέλλον τους. Κι έχουν δίκιο να αισθάνονται αγχωμένοι. Κάτι πρέπει να κάνουμε».
Ο κύριος Ντελέ ήταν μικρός για να έχει συμμετάσχει στα γεγονότα του Μάη, αλλά θυμάται «τους πυροβολισμούς και τις σειρήνες, τα οδοφράγματα και τη μυρωδιά των καπνογόνων», το φόβο της γιαγιάς του ότι «οι κομμουνιστές θα καταλάβουν τη χώρα». Και μου περιγράφει εξαιρετικά γοητευτικά τη δεκαετία του ’70 στο Παρίσι, όλες τις μουσικές του κόσμου που έφταναν στ’ αυτιά του και τις πολιτικές συζήσεις στα καφενεία. Να τον φανταστώ με αμπέχωνο και μακριά μαλλιά; «Εμένα όχι, αλλά κάπως έτσι είναι ο γιος μου. Είναι 20άρης και σπουδάζει στη Σορβόνη». Συμμετέχει στην κατάληψη; «Αυτό δεν μπορώ να το απαντήσω, είναι δικό του θέμα» λέει ο κύριος πρέσβης και όλος ο ενθουσιασμός χάνεται: «Πρέπει να καταλάβετε τη διαφορά. Οι Γάλλοι έζησαν το Μάη σαν μια γιορτή της επανάστασης. Τώρα βιώνουν τα γεγονότα δραματικά». Οπότε, κύριε πρέσβη, αν ήσασταν τώρα 20 χρόνων, θα συμμετείχατε στις διαδηλώσεις; «Δεν θα ήθελα με τίποτα να είμαι τώρα νέος. Προτιμώ την εποχή μου».
«Ο τωρινός χρόνος κι ο περασμένος χρόνος είναι ίσως και οι δυο παρόντες στο μελλούμενο χρόνο». Ο Τ.Σ. Ελιοτ έχει γράψει το πιο πάνω, και δεν ξεκολλάει από το μυαλό μου καθώς περπατώ από το μέγαρο της γαλλικής πρεσβείας προς το καφενείο στα Εξάρχεια όπου θα ξανασυναντήσω τους γάλλους φοιτητές, όσους απέμειναν από την αρχική παρέα. Οσοι από εσάς έχετε γάλλους φίλους, θα ξέρετε ασφαλώς πόσο πολύ υπερήφανοι ήταν για 3 πράγματα: την περίφημη κοινωνική ασφάλισή τους, το γεγονός ότι η χώρα τους ήταν ανοιχτή στους ξένους και την εξέγερση του Μάη του ’68. Πού πήγαν όλα αυτά; «Η επίθεση στους εργαζόμενους έχει αρχίσει εδώ και πολύ καιρό. Ο νόμος Βιλπέν είναι άλλο ένα επεισόδιο σ’ αυτόν τον πόλεμο. Και δεν θα είναι το τελευταίο». Ο Τομά είναι 22 χρόνων, σπουδάζει κλασική φιλολογία «και αυτονόητα ήθελε να έρθει στην Ελλάδα». Οσο μιλά, ανακτώ την αισιοδοξία μου. Την οποία αναλαμβάνουν ακούσια να ενισχύσουν όλα τα αγόρια και τα κορίτσια που μαζεύτηκαν εδώ: Ο Ζονά που σπουδάζει νομικά και «ντρέπεται πάρα πολύ για τους συμφοιτητές του που ψήφισαν εναντίον της κατάληψης». Η Ελοντί που δεν ήταν στη φωτογράφηση, αλλά «ήθελε πολύ να μιλήσει, γιατί πρέπει να καταλάβουμε όλοι ότι αυτό το θέμα δεν είναι κομματικό, δεν είναι μια πολιτική κόντρα, εδώ μιλάμε για τη ζωή μας. Δεν γίνεται να έχουμε μόνο υποχρεώσεις και κανένα δικαίωμα». Η Κριστίν που στη φωτογράφηση έκρυψε το πρόσωπό της γιατί δουλεύει στην Ελλάδα και μπορεί να απολυθεί «και είναι κρίμα, γιατί οι γονείς μου θα ήταν πολύ υπερήφανοι για μένα. Οπως και κάθε φορά που γίνεται μια διαδήλωση και ξέρουν ότι συμμετέχω. Γιατί, όπως βλέπεις, δεν είναι όλοι οι 50άρηδες μαλάκες σαν τον Κον Μπετί». Κι ο Ολιβιέ που σπουδάζει ιστορία και «ζηλεύω όταν βλέπω στις ειδήσεις και όλο αυτό τον κόσμο στο δρόμο, αλλά είναι η πρώτη φορά που ζω έξω από τη χώρα μου και μου αρέσει η Ελλάδα, οπότε κάπως μετριάζεται αυτό».
Οσο η νύχτα προχωράει κι η κουβέντα ανάβει, ξαφνιάζομαι. «Είναι σαφώς πιο κινητοποιημένοι οι Ελληνες από τους Γάλλους», λέει ο Τομά και οι άλλοι συμφωνούν. Από πού το συνάγεις αυτό; «Μα δες τι γίνεται εδώ κάθε χρόνο στις 17 Νοέμβρη ή την Πρωτομαγιά». Τί γίνεται δηλαδή; Ο φίλος μού περιγράφει ενθουσιασμένος τι κάνει ο κινητοποιημένος λαός μου κάθε χρόνο στις 17 Νοέμβρη ή την πρωτομαγιά. Μόνο που ο ίδιος δεν έχει βρεθεί ούτε Νοέμβρη ούτε πρωτομαγιά στην Αθήνα. Και φυσικά δεν καταλαβαίνει τι σημαίνει «εθιμοτυπικός ξεσηκωμός».
Την ίδια πολύ κολακευτική και καθόλου ρεαλιστική παρεξήγηση έχει κάνει ο Σοφιάν που μου μιλάει «για την αποφασιστικότητα των διαδηλωτών να φτάσουν στη γαλλική πρεσβεία» και τους έλληνες μπάτσους που «είναι ψαρωτικοί γιατί σε κοιτούν στα μάτια». Αν η Ελλάδα ήταν αυτή που βλέπουν οι νεαροί φοιτητές που κάθονται γύρω μου, η επανάσταση θα άρχιζε σε κανά μισάωρο. Αλλά είναι πολύ πολύ νέοι, πολύ πολύ ενθουσιασμένοι, πολύ πολύ χαρούμενα οργισμένοι. Και αρνούμαι να χαλάσω τη χαρά τους.
Αν και προσπαθώ να τους στριμώξω: Μήπως ο νόμος Βιλπέν είναι όντως μια κάποια λύση; Κι εσείς τι προτείνετε στο κάτω κάτω και μπλα – μπλά παγκοσμιοποίηση, μπλα μπλά ευέλικτη εργασία, μπλά μπλά ανταγωνιστικότητα. «Οποιος λέει αυτές τις μαλακίες, είναι απλώς αξιοθρήνητος». Είναι ο Τομά φυσικά που αρχίζει την επίθεση και συνεχίζουν όλοι μαζί: «δεν είναι δικιά μας δουλειά να βρούμε λύση στο πρόβλημα που δημιουργούν οι εργοδότες. Γιατί δεν μειώνουν τα κέρδη τους, ενώ ζητούν από εμάς να δουλεύουμε σε συνεχώς χειρότερες συνθήκες;».
Τα παιδιά επιβεβαιώνουν με τη σύντομη έστω εμπειρία τους από την Ελλάδα αυτά που δείχνουν τα γκάλοπ για τους Ελληνες (όπου 7 στους 10 εκτιμούν ότι διαδηλώσεις αντίστοιχες με της Γαλλίας θα δούμε κι εδώ): «οι συνθήκες δουλειάς για τους νέους είναι κι εδώ πάρα πολύ κακές. Αναγκάζονται να δουλεύουν ανασφάλιστοι πολλές φορές, τους διώχνουν εύκολα από τις δουλειές. Τα προβλήματα είναι τα ίδια», λέει η Ελοντί που παρακολουθεί μαθήματα στην ΑΣΟΕΕ.
Δεν έπαιξα και πολύ το δικηγόρο του διαβόλου: εκείνοι δεν το συνειδητοποιούν ίσως, αλλά εγώ ξέρω πόσο πολύ έχουμε όλοι ανάγκη τον δικό τους θυμό. Αφήνω λοιπόν πολύ πρόθυμα την κουβέντα να φουντώσει, να ξεστρατίσει, να χαθεί σε λεπτομέρειες. «Τι θέλετε να γίνετε όταν μεγαλώσετε;» ρωτάω και φυσικά κανένας δεν ξέρει να μου πει κι ούτε που τους νοιάζει. Αφού είναι εικοσάρηδες και αυτή τη στιγμή δίνουν τη δική τους μάχη. Ποιος νοιάζεται για καριέρες όταν πιστεύει ότι ο κόσμος μπορεί να αλλάξει και παλεύει γι’ αυτό;
Σύνδεσμοι
CPE: en.wikipedia.org/wiki/First_Employment_Contract
Κίνημα αντι-CPE: commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mouvement_anti-CPE (περιέχει και συνδέσμους για φωτογραφικό υλικό)
Περιγραφή και απολογισμός της εξέγερσης: nopasaran.samizdat.net/rubrique.php3?id_rubrique=110
Γαλλική Πρεσβεία στην Αθήνα: ambafrance-gr.org/france_grece/
Άρθρα της «Ελευθεροτυπίας»:
Ραντεβού στην Αθήνα δίνουν οι εξεγερμένοι Γάλλοι
