Ντίνα Δασκαλοπούλου – Δημοσιογράφος

Τα πράσινα παπούτσια

Εγώ δεν είχα τον Τσε κρεμασμένο στο δωμάτιό μου

Εκατό και πλέον χρόνια μετά το «Κατηγορώ» του Ζολά, η μικρή πατρίδα μας έχει όλα τα συστατικά για να στήσει τη δική της υπόθεση Ντρέυφους. Έναν υπουργό δημόσιας τάξης εκτεθειμένο από όλες της πλευρές. Μια αστυνομία που διψά για «δικαίωση» – άλλοι την είπαν εκδίκηση. Εκατοντάδες χιλιάδες φοιτητές στους δρόμους επί μήνες «να διασαλεύουν την τάξη». Δεκάδες κουκουλοφόρους να τα κάνουν λίμπα κάθε τρεις και λίγο. Και τα περισσότερα ΜΜΕ να ουρλιάζουν πετώντας λάσπη στους πιτσιρικάδες που διαδηλώνουν. Κάποιος έπρεπε να την πληρώσει. Καλά να πάθει αφού φόραγε πράσινα παπούτσια.

Υπάρχουν αυτονόητες ερωτήσεις που κάποιες φορές ηχούν ανόητες. Τι κάνεις σήμερα; «Τα ίδια». Κάθε μέρα που μιλάμε στο τηλέφωνο για εκείνον είναι μια επανάληψη της προηγούμενης. Τίποτε δεν αλλάζει. Ξυπνάει το πρωί, καθαρίζει το κελί του. Διαβάζει, γράφει, ακούει μουσική. Και προσπαθεί να μιλάει όσο πιο πολύ γίνεται από το κοινόχρηστο καρτοτηλέφωνο στον έξω κόσμο.

Καλά να πάθει αφού φόραγε πράσινα παπούτσια.

Το Σάββατο 05/05 στο προαύλιο του Πολυτεχνείου Θεσσαλονίκης ο φοιτητικός σταθμός 1431ΑΜ κάνει πάρτυ. Εκεί βρίσκεται και ο 19χρόνος δευτεροετής Χημικός Μηχανικός Παναγιώτης Κ. Την ίδια ώρα, στην οδό Εθνικής Αμύνης, οι γνωστοί άγνωστοι κάνουν πάρτυ κι αυτοί. Ξημερώματα πιά, ο φοιτητής περπατάει προς το σπίτι του. Στη συμβολή 3ης Σεπτεμβρίου και Εγνατίας (σε περιοχή δηλαδή εκ διαμέτρου αντίθετη προς το χώρο των επεισοδίων) άνδρες της Ασφάλειας ζητούν την ταυτότητα του.

Στο Τμήμα οι αστυνομικοί ανακαλύπτουν πως ο Παναγιώτης ήταν ένας από τους 49 συλληφθέντες για τα επεισόδια της 8ης Μαρτίου που είχαν καταλήξει στην πυρπόληση του φυλακίου στον Άγνωστο Στρατιώτη. Τότε, οι διαδηλωτές αθωώθηκαν πανηγυρικά και ομόφωνα από το δικαστήριο. Όμως αυτή είναι η δεύτερη φορά που ο Παναγιώτης πέφτει στα χέρια της αστυνομίας.

Τον περασμένο Νοέμβριο, όπως θα θυμάστε, ξυλοκοπήθηκε άγρια σε ζωντανή τηλεοπτική σύνδεση ο κύπριος φοιτητής Αυγουστίνος Δημητρίου. Αρχικά η Αστυνομική Διεύθυνση Θεσσαλονίκης είχε ενοχοποιήσει για τον ξυλοδαρμό τη γνωστή άτακτη ζαρντινιέρα. Αυτοί τη φορά οι αστυνομικοί είναι ακόμα πιο δημιουργικοί: με μοναδικό τεκμήριο ενοχής τα All Star του Παναγιώτη τού απαγγέλλουν κατηγορίες για κατασκευή και κατοχή εκρηκτικών υλών, έκρηξη, διακεκριμένες φθορές, διατάραξη οικιακής ειρήνης και διατάραξη ασφαλείας συγκοινωνιών.

Στις 08/05, ο Παναγιώτης περνάει από τον ανακριτή. Ο συνήγορός του παρουσιάζει βίντεο των επεισοδίων και του πάρτυ, που αποδεικνύουν περίτρανα ότι είναι αθώος: ο σωματότυπος του ψηλόλιγνου δράστη δεν έχει καμία σχέση με τον γεματούλη Παναγιώτη, στις εικόνες φαίνεται ξεκάθαρα ότι αυτός που σπάει τη Μερσεντές δεν φοράει τα ίδια ρούχα με τον φοιτητή. Και το χειρότερο: δεν φοράει καν πράσινα παπούτσια αλλά μαύρα. Παρόλα αυτά, προς γενική κατάπληξη όλων, η ανακρίτρια αποφασίζει την προφυλάκισή του μέχρι να διεξαχθεί η δίκη.

Ο φοιτητής οδηγείται στις φυλακές ανηλίκων του Αυλώνα. Οι δικηγόροι του κατηγορούν την Εισαγγελία και την Αστυνομική Διεύθυνση Θεσσαλονίκης για σύμπραξη και κατασκευή στημένου κατηγορητηρίου. Ο Παναγιώτης ζητά την άμεση αποφυλάκισή του, ενώ χιλιάδες φοιτητές και πολίτες του συμπαραστέκονται. Ο αντιεισαγγελέας απορρίπτει την προσφυγή του Παναγιώτη Κ. και διατάσσει τη συνέχιση της προφυλάκισης, κάτι άλλωστε που ισχύει για όλους τους επικίνδυνους εγκληματίες για τους οποίους υπάρχει βάσιμη υποψία ότι θα το σκάσουν από τη χώρα ή θα κάνουν ξανά εγκλήματα. Όπως να φοράνε πράσινα παπούτσια…

Κάπως έτσι ο Παναγιώτης Κ. έμεινε προφυλακισμένος για…. Αυτή δεν είναι ακριβώς μια συνέντευξη, αλλά κουβέντες από τα καθημερινά απογευματινά τηλεφωνήματά μας. Την πρώτη φορά που μιλήσαμε, όταν τον ρώτησα ποιό είναι το αγαπημένο του τραγούδι, ο Παναγιώτης άρχισε να μου τραγουδά:

«Δεν κάνει κρύο στην Ελλάδα, κρύο δεν έκανε ποτέ

Αν γελάσεις έχεις χάσει, λέει ο κανονισμός

Κι αν τολμήσεις να χορέψεις σε απειλεί αποκλεισμός». Τώρα θα ήθελα να του ανταποδώσω με στιχάκια από το ίδιο τραγούδι: «Γίνε το παιδί του ήλιου και το γέλιο της φωτιάς, Γίνε η δύναμη του κόσμου, αλυσίδες για να σπας.

Δεν κάνει κρύο στην Ελλάδα, κρύο δεν έκανε ποτέ».

Μόνο και μόνο επειδή μερικοί επιμένουν να φοράνε πράσινα παπούτσια.

Θεωρείς τον εαυτό σου πολιτικό κρατούμενο;

«Είναι περίεργος όρος, δεν ξέρω αν μπορώ να τον χρησιμοποιήσω. Για εκείνους που αποφάσισαν την κράτησή μου είμαι ποινικός. Εγώ ξέρω ότι είμαι αδικημένος, αφού κρατούμαι για κάτι που δεν έκανα».

Πως σε αντιμετωπίζουν στη φυλακή;

«Δεν έχω παράπονα, είναι εντάξει και οι κρατούμενοι και οι υπάλληλοι. Δεν μου φέρονται με όρους φυλακής. Στις φυλακές υπάρχει μια ιεραρχία φοβερή, ο νέος υπακούει στον παλιό, αυτός που έχει πιο ελαφριά ποινή υπακούει στον βαρυποινίτη. Εγώ είμαι έξω από αυτό το σύστημα».

Πως ήταν η πρώτη σου μέρα στον Αυλώνα;

«Ήμουν τρελαμένος. Οι αστυνομικοί μου είχαν πει ότι θα μου συμβούν απερίγραπτα πράγματα στη φυλακή, πράγματα που ντρέπομαι και να σου πω. Φτάνω εδώ μετά από μια τρελή κούρσα στην εθνική οδό όπου οι αστυνομικοί έτρεχαν με 260 χλμ. Είχαν χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα για να με τρομοκρατήσουν από σφαλιάρες και κλωτσιές κατά τη σύλληψη μέχρι ψυχολογική βία. Μπαίνω μέσα πανικόβλητος. Όμως τα παιδιά εδώ ήδη ήξεραν για μένα, με φώναξαν στην παρέα τους, αρχίσαμε να μιλάμε. Ανακουφίστηκα».

Πριν από αυτή την ιστορία, είχες κάποια σχέση με φυλακές;

«Είχα δει ταινίες. Κι η πραγματικότητα δεν απέχει από το σινεμά: αγριάδα, μαγκιές, τσαμπουκάδες. Βέβαια, είναι πολύ πιο ανθρώπινα εδώ από ότι στο κρατητήριο στη Θεσσαλονίκη».

Έμεινες τρεις μέρες εκεί…

«Κρατάνε περίπου 100 ανθρώπους εκεί μέσα, ανθρώπους που δεν βλέπουν το φως του ήλιου, που δεν βγαίνουν καθόλου στο προαύλιο, που τους επιτρέπουν να πάνε τουαλέτα μόνο τρεις φορές την ημέρα σε προκαθορισμένες ώρες. Στο κελί μου είχα ένα στρώμα στο πάτωμα και μια κουβέρτα που είχε επάνω την ημερομηνία 1973. Τους ρώτησα εάν είναι πλυμένη. ‘’Είσαι τρελός ρε’’ , μου απάντησαν».

Πώς περνούσε η μέρα σου;

«Κοιμόμουν όσο πιο πολύ μπορούσα. Περιόρισα το φαγητό και το νερό στο ελάχιστο για να μην είμαι αναγκασμένος να πηγαίνω στην τουαλέτα. Δεν μπορείς να φανταστείς πως ήταν η τουαλέτα – ήταν τόσο βρώμικα που δεν έβλεπες μπροστά σου από τις μύγες. Αυτό που με τρέλαινε ήταν ότι δεν ήξερα πόσο θα μείνω. Κι ότι ξαφνικά ήμουν περιορισμένος σε ένα χώρο με κάγκελα και συρματοπλέγματα, ότι δεν μπορούσα να κινηθώ, να μιλήσω ελεύθερα. Είμαι ένας άνθρωπος ερωτευμένος με την ελευθερία και τη ζωή, τους ανθρώπους… Προσπαθώ να κρατηθώ για να κρατήσω και τη ψυχολογία των δικών μου ψηλά – ανησυχώ κυρίως για τον πατέρα μου, τον παππού μου. Έχω έναν μικρότερο αδερφό… Οι δικοί μου φοβούνται για την ψυχική μου υγεία – ήμουν ένας πολύ ανοιχτός, πολύ κοινωνικός άνθρωπος, ήμουν συνέχεια έξω από το σπίτι. Κιθάρες, βόλτες, κουβέντες, καφέδες… Έπαιζα ηλεκτρική κιθάρα, ετοιμάζουν να φτιάξω ένα συγκρότημα με δυο φίλους μου. Μας πρόλαβαν… Με έκλεισαν μέσα».

Τι ακούς στη φυλακή;

«Τα παιδιά εδώ ακούνε πιο πολύ μπιτάκια και μερικοί λαϊκά. Εγώ ακούω ροκ, ρέγκε, σκα, τζαζ. Προσπαθώ να ακούω χαρούμενα, ανεβαστικά πράγματα. Δυο τραγούδια παίζω συνέχεια: το «δεν κάνει κρύο στην Ελλάδα» των Locomodo κι ένα του Αγγελάκα. Εκείνο που πάει (τραγουδάει) «Μα εγώ μ’ ένα άγριο περήφανο χορό / σαν αετός πάνω απ’ τις λύπες θα πετάξω/ Σιγά μην κλάψω, σιγά μην φοβηθώ».

Πώς περνάς τις ώρες σου;

«Κρατάω σημειώσεις, γράφω γράμματα στους φίλους μου. Μιλάω στο τηλέφωνο όσο πιο πολύ μπορώ- μου λείπει ο έξω κόσμος. Προσπαθώ να διαβάζω για τη σχολή, αλλά αυτό με πονάει, μου θυμίζει τη ζωή μου και σταματάω γρήγορα. Προσπαθώ να διαβάσω αντοχή υλικών μπας και δώσω το μάθημα τον Σεπτέμβρη {στο άκουσμα του τίτλου του μαθήματος, μου ξεφεύγει ένα πικρό γέλιο. Ο Παναγιώτης το πιάνει στον αέρα} Χρειάζομαι κι εγώ αντοχή, όπως τα υλικά… Διαβάζω Τσιφόρο, το «Περί δικαίου» από την Πολιτεία του Πλάτωνα. Πολλά μυθιστορήματα- αυτά βοηθάνε πολύ».

Έχεις κάνει φίλους;

«Έχω βρεθεί πολύ κοντά με έναν ισοβίτη κι ένα παιδί που είναι προφυλακισμένο κι αυτό. Τις πρώτες μέρες φοβόμουν, ήμουν ανάμεσα σε ανθρώπους που πούλαγαν ναρκωτικά ή είχαν κάνει δολοφονίες. Λέγαν ο ένας στον άλλο τις ιστορίες τους κι εγώ δεν είχα τι να πω, δεν είχα τίποτα κοινό μαζί τους. Μετά κατάλαβα ότι δεν μπορείς να τσουβαλιάζεις τους ανθρώπους, να βάζεις σε κάποιον την ταμπέλα ‘’φονιάς’’ και να καθαρίζεις. Υπάρχουν οι αμετανόητοι, αλλά υπάρχουν κι άνθρωποι που βρέθηκαν σε λάθος στιγμή, που μετανιώνουν πικρά για ό,τι έκαναν».

Σας αποκαλούν γενιά των Starbucks, λένε ότι είστε εντελώς απολιτίκ. Εσύ δηλώνεις αριστερός.

«Δεν είναι άσχημα τα Starbucks, κάνουν καλό καφέ (γελάει). Στα σοβαρά, όλα είναι πολιτική, από τον καφέ που θα πιείς μέχρι τον τρόπο που σκέφτεσαι. Εγώ ήμουν εκλεγμένος συνδικαλιστής στη σχολή μου, φέτος με έπιασαν πριν τις εκλογές. Για ‘μένα αριστερός είναι όποιος αγωνίζεται για ένα κράτος δικαίου, για πολιτεία πρόνοιας, για ελευθερία και ισότητα, Και πολιτικά με εκφράζουν απόλυτα οι αρχές, οι ιδέες και οι αξίες που υπερασπίστηκε το κίνημά μας».

Εάν είχες τη δυνατότητα να μιλήσεις στον υπουργό δημόσιας τάξης, τι θα του έλεγες;

«Θέλω να πιστεύω ότι η γραφειοκρατία σας με έφερε εδώ που με έφερε, θέλω να πιστεύω ότι έγινε κάποιο λάθος – διαφορετικά υπάρχει πρόβλημα. Θέλω να πιστεύω ότι θα αποδοθεί δικαιοσύνη. Εάν όλο αυτό που μου συμβαίνει είναι εσκεμμένο, ντροπή σας. Πώς μπορούν να παίζουν τόσο χοντρά με τη ζωή ενός ανθρώπου, εάν δεν είναι σίγουροι ότι είναι ένοχος;»

Σε έχουν αλλάξει αυτές οι μέρες στη φυλακή;

«Ποτέ πιά δεν θα είμαι τόσο ήρεμος όσο παλιά. Φαντάσου να περπατάς αμέριμνος και ξαφνικά να βρίσκεσαι προφυλακισμένος χωρίς κανένα ενοχοποιητικό στοιχείο. Μόνο ένα ζευγάρι πράσινα παπούτσια… Με τρομάζει η ευκολία που με προφυλάκισαν. Φαντάσου να μην ήμουν φοιτητής, να μην υπήρχε όλο αυτό το κύμα συμπαράστασης από την πανεπιστημιακή κοινότητα, να μην υπήρχε το βίντεο που δείχνει καθαρά ότι ο άνθρωπος που έκαψε το αυτοκίνητο είναι ψηλός και λεπτός. Εγώ είμαι κοντούλης και χοντρούλης… Δηλαδή, τι θα μου έκαναν εάν δεν υπήρχαν όλα αυτά; Η ζωή μου δεν θα είναι ποτέ πιά η ίδια…»

Μπορεί να γίνεις και ήρωας…

(γελάει) «Δεν ήθελα ποτέ να γίνω γνωστός μ’ αυτόν τον τρόπο. Το μόνο θετικό που βλέπω είναι ότι η περίπτωσή μου ένωσε φοιτητές από όλες τις πλευρές, από όλες τις τάσεις. Αυτοί που καίνε αυτοκίνητα δεν είναι ήρωες, είναι προβοκάτορες ή δρουν σαν προβοκάτορες ακόμα κι αν δεν το καταλαβαίνουν. Το μόνο που καταφέρνουν με αυτές τις εγκληματικές πράξεις είναι να στέλνουν τον κόσμο από το δρόμο στο σπίτι του».

Ξεφούσκωσε το φοιτητικό κίνημα;

«Θα δούμε από Σεπτέμβριο παρόλο που ο νόμος πλαίσιο πέρασε κι είναι δύσκολο να ανατρέψεις ένα νόμο. Κουραστήκαμε πολύ και το κίνημά μας έφαγε πολλή λάσπη. Και μας τρομοκράτησαν με τις συλλήψεις και τις δίκες. Αυτό που πρέπει να καταλάβετε είναι πως αυτό το κίνημα ήταν ένα υγιές ξέσπασμα μιας γενιάς που αμφισβήτησε. Εμείς τολμήσαμε να ρωτήσουμε γιατί. Γιατί να έχουμε κατάρτιση και όχι παιδεία; Και τι σημαίνει παιδεία; Να πάρω ένα πτυχίο που θα μου εξασφαλίζει καλό αμάξι, σπίτι κι εξοχικό στη Μύκονο;»

Θα ξαναπάς σε πορεία;

«Δεν ξέρω. Αυτή τη στιγμή νοιώθω πολύ ευάλωτος. Εγώ δεν είχα τον Τσε κρεμασμένο στο δωμάτιό μου, δεν ονειρευόμουν να γίνω ήρωας. Ένας δημοκράτης, προβληματισμένος άνθρωπος είμαι, που διαβάζει τα πάντα, από Ένγκελς μέχρι βιογραφίες του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Το μόνο που ονειρεύομαι είναι να βγω και να κάνω μια μεγάλη βόλτα».

Βλέπεις όνειρα στη φυλακή;

«Τις πρώτες μέρες έβλεπα συνεχώς εφιάλτες. Τώρα που έχω ηρεμήσει βλέπω πως ζω έξω, πως συναντιέμαι με τους φίλους μου, πως παίζω κιθάρα».

Θα ξαναβάλεις πράσινα παπούτσια;

«Φυσικά. Είμαι αθώος, γιατί να μην τα βάλω; Τα συγκεκριμένα όμως θα τα κρατήσω για αναμνηστικό…»

Βιβλιογραφία

Ευάγγελος Στεργιούλης, Κοινωνιολογία της Αστυνομίας, Παπαζήσης, Αθήνα 2008
Γιάννης Πανούσης, – Σοφία Βιδάλη, Κείμενα για την Αστυνομία και την Αστυνόμευση, Α.Ν. Σάκκουλας, Αθήνα 2001
Ε. Κατσαρή, Το δικαίωμα του πολίτη στην ασφάλεια : Κατά την άσκηση αστυνομίας δημόσιας ασφάλειας. Νέες οπτικές στη σύγχρονη κοινωνία της διακινδύνευσης, Σάκκουλας Εκδόσεις Α.Ε., Αθήνα 2007
Ζωή Παπαϊωάννου, Αστυνομία και λοιποί φορείς άσκησης αστυνόμευσης : Βασική νομοθεσία, Σάκκουλας Αντ. Ν., Αθήνα 2006 (2η έκδ.)
Ζωή Παπαϊωάννου, Περιεχόμενο και όρια της αστυνομικής εξουσίας : Η λειτουργική αρμοδιότητα του αστυνομικού προσωπικού της ελληνικής αστυνομίας, Σάκκουλας Εκδόσεις Α.Ε., Θεσσαλονίκη 2004